Sevr AnlaÅŸmasından önce Ermeniler tafından hazırlanılan Anadolunun paylaşım haritası

Anadolu’da Türkler’le yüzyılllarca birlikte yaÅŸayan Ermeniler’in Osmanlı Devleti’den ayrılma istekleri ilk olarak 1877- 1878 Osmanlı- Rus savaşından sonra gündeme gelir. YeÅŸilköy’e kadar ilerleyen Rus ordusu karargahına giden Ermeni PatriÄŸi Rus Çarının himayesinde DoÄŸu Anadolu’da bir Ermeni Devleti kurulmasını teklif eder. 1878 yılında imzalanan Ayastafanos AnlaÅŸmasının 16. Maddesinde Ermenilerin oturdukları bölgede özellikle DoÄŸu Anadolu’da ıslahat yapılması kararlaÅŸtırılır. Ancak yapılan bu anlaÅŸma dengeleri bozduÄŸu için Ä°ngiltere’nin itirazı üzerine yürürlüÄŸe girmez. 13 Temmuz 1878’de imzalanan Berlin Barış antlaÅŸmasının 61. maddesi Ermenilerle ilgili ÅŸu kararları alır:

"Babıali, ahalisi Ermeni bulunan eyalatda ihtiyacatı mahalliyenin icabettirdiÄŸi ıslahata bilatehir icra ve Ermenilerin… huzur ve emniyetlerini temin etmeÄŸi taahhüd eder arasıra bu babda ittihaz olunacak tedabiri mezkurenin icresına nezareteyleyecektir. "

Aradolu’da bir Ermeni devleti kurmak isteyen Ermeniler, Avrupa’da örgütlenme çalışmalarına hız verirler. 1877’de Cenevre’de Avetis Nazarbekyan Ä°htilalci Hınçak DerneÄŸini kurar. Benzeri bir dernek de 1890’da Tiflis’te TaÅŸnaksunyun adı altında kurulur.

Hınçak Alayının 2. BölüÄŸü

Hınçak Alayının 8. BölüÄŸü 1. Takımı ve Kızılhaç üyeleri

Taşnaksutyun bayrağı

Okullara asılmak için düzenlenmiÅŸ Ermeni arması

Bu geliÅŸmelerden sonra Ermeniler ve onların destekçileri DoÄŸu Anadolu’da bağımsız bir Ermeni devleti kurulması için giriÅŸimlerde bulunurlar. Amaçlarına ulaÅŸabilmek için Amerika ve Avrupa’da kamuoyu yaratmak için propaganda çalışmaları hızlandırırlar. 1885’te Vanlı bir Ermeni olan Portakalyan’ın Fransa’nın Marsilya kentinde yayınladığı Ermenia gazetesi bunda etkili olur. 

Hürriyete DoÄŸru isimli tablo.

(Gökyüzünde bir melek tarafından taşınan üzerinde "Ya ölüm, ya hürriyet" yazılı  bayrağı Anadoluyu kurtarmaya kurtarmaya gelen! TaÅŸnaksutyun çetelerine veriÅŸini simgeler. Bu tablo Cenevrede 1909 yılında yayımlandıktan sonra Anadoluda dağıtılmıştır.)

Sason Ä°syanında Hınçak çetelerinin saldırıları karşısında -güya- kaçan Osmanlı askerleri gösteren tablo. Hınçak çetesinin kuruluÅŸ yıldönümünde Amerika Hınçak Komitesi tarafından hazırlanan bu tablo Anadoluda gizlice dağıtılmıştır

1888’de Ä°ngiltere’de kurulan " Anglo- Ermenian Committee" de çalışmalara baÅŸlar.Ermeniler isteklerinin çabuk gerçekleÅŸtirimesi için için her fırsatta Türkler’in basıkılarından söz ederler. Amerikan halkına göre "Wilson ilkelerinin uygulanmalı, Ermeni halkına yapılan zulmün sona ermelidir." Wilson ilkelerinden uygulanmasını isteyen Ermeniler’in, Karadeniz’den Akdeniz’e kadar uzanan ve Anadolu’nun büyük bir bölümünü içine alan devlet kurma istekleri, Amerika kamuoyonda yankı uyandırır. Amerikan hükümeti Türkiye’ye bir inceleme heyeti gönderir. Yapılan inceleme sonunda heyet ÅŸu rapor verir:

"EÄŸer mutlak bir Ermenistan kurulmasına kalkışılacak olunursa, dörtte üçü Türk olan bir bölgede Türklerin yönetimi Ermenile’re bırakılırsa, bu Amerika’nın geleneklerine, demokrasi anlayışına veya saÄŸlam bir yönetim kurmasına ters düÅŸer."

Ermeniler bu haksız isteklerini yasal yollardan gerçekleÅŸtiremeyeceklerini anlayınca Anadoluda silahlı eylemlere baÅŸlar. Bir yandan da diÄŸer Avrupa devletlerinde özellikle Fransada propoganda çalışmalarını sürdürürler.

FRANSIZ HALKINA

DüÅŸmanlıkların baÅŸlangıcında, küçük Ermeni kolonimizin 50 kadar üyesi yabancı uyruklulardan devÅŸirme Fransız Sömürge BirliÄŸi'ne gönüllü olarak katılmıştı; bu durum, her zaman ezilen halkları savunmasını bilen Fransa 'ya karşı derin sempatimizin belirgin bir kanıtıydı; Fransa 'ya borçlu olduÄŸumuz bu minnettarlık duygusu, O'nun etrafında toplanmamızı gerektiriyordu.

Türkiye ile Müttefik devletlerin diplomatik iliÅŸkilerinin koptuÄŸu esnada, BÜYÜK DOSTUMUZ VE KORUYUCUMUZ RUSY A ile Kafkasya .sınırında dayanışmak için, haritaya göz atmak yeterli olacaktır.Kahraman Belçika'nın oynadığı rolü bilinen kısıtlı olanaklarımızla oynamaya karar verdik.

Çıkarlarımız Rus Halkının çıkarlarıyla örtüÅŸüyor. Büyük Rusya Çarı ve Ermeni Kralı Majesteleri ll. Nicolas'nın krallığı da, yüzyıllardan beri sürüp gelen sadakatimize açık bir saygıdır. Binlerce kardeÅŸimiz, medeniyete hizmet etmek, Ermenistanı Türklerin iÄŸrenç boyunduruÄŸundan kurtarmak için, er meydanında, Moskova Ordusu saflarında, yiÄŸitçe döÄŸüÅŸmeye baÅŸ koymuÅŸlardır.

300.000 kardeÅŸimizin masum kanı profesyonel katillerin kılıçları altında sel gibi akarken Hıristiyanların Tanrısı, Türk haydutları tarafından zavallı gezegenimiz üzerinde iÅŸlenen canilikleri görmemek için, gökyüzünün bütün ışıklarını söndürmüÅŸtü.

MaÄŸrur Albion 'un ordusuyla birleÅŸen Cumhuriyet Orduları, Kızıl Sultan ' ın deÄŸerli kardeÅŸi Kızıl Guillaume'un 44 yıldan beri Avrupa'nın gökyüzünü kirleten çeteleri kılıçtan geçirdiÄŸi esnada, gerçek anlamda adaletten yana olan-Müttefikler, tüm dünyayı, Alman hegemonyası diye adlandırılan karabasandan kurtarıyorlarlardı. BoÄŸazın iki yakasındaki varlıkları tüm uygarlık ve insanlık için utançtan baÅŸka bir ÅŸey olmayan, gerçek yerleri bir daha çıkmamak üzere girecekleri Mekke ve Medine ini olacak bu kanemici Türklerden A vrupa ve Asyayı kurtarmak için, Majesteleri II. Nicolas'nın cesur ordusu, Ermenistan saflarında savaÅŸa girecektir.

Birbiriyle yarışan mükemmel orduların arasında biz diÄŸer Ermeniler de sevgili Ermenistan'ın ve koruyucuları AlboÅŸların katiIlerine karşı zaferde küçük bir payımızın olmasını istiyoruz. Bizim yerimiz öteden beri Rus, Fransız ve Ä°ngiliz dostlarımızın yanıdır; Fransız Halkı cömert kardeÅŸliÄŸiyle hiç bir zaman bizi katillerimizle karıştırma hakaretini göstermeyecektir. Halkların hakkı ve özgürlüÄŸü mücadelesinde yaÅŸasın:

BÜYÜK RUSYA! YAÅžASIN SEVGÄ°LÄ° FRANSA! YAÅžASIN Ä°NGÄ°LTERE! YAÅžASIN RUSYA ERMENÄ°STANI!

Gönüllü Ermeniler Örgütü Komitesi Adına.
DELEGE TURABIAN ARAM.

Varnada hınçak komitesi anısına düzenlenmiÅŸ bir tablo

Yurtdışında yaÅŸanan bu geliÅŸmeler Anadolu’da yaÅŸayan Ermeniler üzerinde de etkili olur. Devletin her türlü olanağından yararlanan Ermeniler, Avrupa ülkeleri ve kurdukları ihtilalci örgütlenmeyi Türkiye’de de gerçekleÅŸtirerek çalışmaya baÅŸlarlar. 

Anadolu’nun deÄŸiÅŸik kentlerinde ve Ä°stanbul’da terörist eylemlerde bulunarak, ayaklanma çıkarırlar. 

Tabloda bir melek tarafından tutulan levhada "Ermeni komieleri birleÅŸiniz" yazılıdır. Ortadaki 1914 yazısı ıslahat sorununu yansıtırken kızın elinde muhabbet ve ümit sözcükleri yazılıdr. Tabloda saÄŸ taraftaki resimde zincirleri kırmaya uÄŸraÅŸan Nubar PaÅŸadır. Yanındaki taÅŸta "Nubar, büyük yurtsever" yazılıdır.

Ä°zmite baÄŸlı Bahçecik, Aslanbey ve Yuvacık köylerinde Ermenilerden ele geçirilen silahlar

Ä°zmitte Ermenilerden ele geçirilen silahlar

Adapazarında Ermenilerden ele geçirel bomba ve silahlardan bir kısmı

Hüdavendigar ilinin Çengiler köyünde ele geçirilen Ermeni eÅŸkiyası ile silahları (ele geçiri1enler arasında top, tüfekler ve asker uniforması da vardır)

Trabzonda Ermeni çetelerinden ele geçirilen silahlardan bir kısmı

Adapazında yakalanan bomba üretip bunları Anadolya dağıtan Ermeni  çetecileri

Vandaki Ermeni çeteleri tarafından 28 Haziran 1915 tarihinde Åžeytankaya mevkiinde pusuya düÅŸürülerek öldürülen jandarma taburu komutan ve askerleri

Ermeni çeteleri tarafından SivereÄŸin Urfa caddesinde ve KaradaÄŸ civarında canlı hedef yapılarak oldürülen Türklerden bir grup

Arapgirde Ermenilerden ele geçirilen silahlar ve silah yapım malzemeleri

Arapgirde Ermenilerden ele geçirilen silah, bomba ve dinamitlerden bir kısmı

Balkan ve I. Dünya Savaşı’nı kaybeden Osmanlı Devleti’nin güçsüzlüÄŸünden yararlanan Ermeniler Anadolu’da çeteler kurarak, iÅŸgalci Ä°tilaf Devletleri ordularında görev alıp Türkler’e karşı kıyıma, katliama baÅŸlar.

Kafkasya cephesinde Osmanlı Ordusuna karşı savaÅŸan Ermeni çeteleri subaylarından bir grup

Kafkasyada Osmanlılara Karşı savaÅŸan cephe gerisindeki savunmasız insanları iÅŸkenceyle öldüren Ermeni çetelerinden bir grup
(Fotoğraf 2 Mart 1915 de Amerikada bir gazetede yayınlanmıştır)

Halep ve MaraÅŸ çevresinde Ermenileri örgütleyerek tren yollarını ve Osmanlı ordusunun sevkiyat yolundaki köprüleri tahrip ederek ordunun levazım ve erzak kollarını soyan askerleri öldüren Ermeni Çeteleri

Rus Ordusunun Vanı iÅŸgali sırasında Ermeni çetelerinin Rus toplarıyla Türklere saldırısı

Ä°htilalci örgütlerin kışkırtması ve Avrupa Devletlerinin desteÄŸiyle yurtiçi ve yurtdışında yayımladıkları gazetelerde Ermenileri’i Türklere’e karşı kışkırtırlar.

Sason İsyanı lideri Antik
(Bayrağın üzerinde "Milletin uÄŸrunda ölen adam bahtiyardır" yazılıdır)

Urfa isyanında Ermenilerin Türk askerlerine teslim olduklarını bildiren  haberleÅŸme flaması. Çarpışmanın ÅŸiddetlenmesi üzerine kilise üzerine çektikleri bu flamadan sonra kendilerini teslim almaya gelen askerlerin üzerine ateÅŸ açılmıştır.

Sivasta ele geçirilen bomba ve dinamitlerin bir bölümü

Bu kışkırtmalar sonunda ayaklanma baÅŸlatan Ermeniler, Erzurum, Urfa, Sivas, Sason, MaraÅŸ, Adana, Mersin’de Türklere karşı kıyıma baÅŸlar. Ä°tilaf devletlerini koruyuculuÄŸunda Türkleri yıldırarak DoÄŸu Anadolu’da ve Çukurova’da bir Ermeni devleti kurmak için çaba gösterirler. Türk ulusunun ölüm-kalım mücadelesi verdiÄŸi günlerde Çukurova’da, Fransızlar’ın desteÄŸinde eyleme geçen Ermeniler, Mustafa Kemal’den Kilikya Ermeni cumhuriyeti kurduklarını ve bölgenin boÅŸaltılmasını isterler. 

Adana Saimbeylide (Hacin) Ermenilerden ele geçirilen silahlardan bir kısmı

Fransız Ä°ÅŸgal Kuvvetlerinin Mersine giriÅŸlerinde Ermeniler ve iÅŸbirlikçileri tarafından karşılanışı (*)

Dörtyolda Ermenilerden ele geçirilen silahlar ve ihtilal tabloları

Urfa'da Ermenilerden ele geçirilen silahların bir kısmı

MaraÅŸ Ä°syanını çıkartan Ermeni çete reisleri      Sason isyanını örgütleyen Ermeni

                                                                      çeteleri kumandanlarından Kovafyan

Kısaca sözettiÄŸimiz bu tarihsel geliÅŸmeler edebiyat alanına da yansır. Ermeni ÅŸairlerinin dünya edebiyatında örneÄŸi örneÄŸi az bulunan ÅŸiirlerinde yansıtılan Türkler’e duyulan kin ve düÅŸmanlıktır. Åžiirlerin okundukları yer ve tarihler göz önüne alınırsa, Türkler’e karşı yürütülen düÅŸmanlık ve kinin amacı kolaylıkla anlaşılır.

Hınçak çete liderleri anısına hazırlanmış Ermenistan tablosu

Çemikezek ve Çarsancak kazaları Ermeni Murahhassası Kigork Efendi’ye Amerikan Ermeni teÅŸkilatı baÅŸkanı Vartanyan tarafından hediye edilen ve basılarak 1910 tarihinde Anadolu’da dağıtılan Ermenistan tablosunun altında ÅŸu ÅŸiir vardır:

Yavrum o güzel gözlerini aç
Annenin dizleri dizleri üzerinde uyuduÄŸun yeter
Validenin çıplak açık kolları dondu
Artık sana ninni söylemiyor aÄŸlıyor

Uykun uzadı kahraman maykak
Ay, güneÅŸ sana bakarak gülüyor
Nurlarını beyaz alnına serpiyor
Ve parlak ziyalarla yanaklarını yıkıyorlar.

ArmaÄŸan edilen tablodaki simgeler ve üzerinde yer alan yukarıdaki ÅŸiir Anadolu’da giriÅŸilecek bir eylemin habercisidir.

Hınçak çetelerinden bir grup

1862 eylülünde Zeytun Ermenileri gizlice Ä°stanbul’a gelirler. Galata’da Ermeni düÅŸünürleri ve yazarları ndan oluÅŸan bir heyet tarafından kendilerine bir resmi kabul verilir. En meÅŸhur Ermeni ÅŸairlerinden BeÅŸiktaÅŸlıyan tören sırasında Zeytun Ermenilerine ÅŸu ÅŸiiri okur:

Ey nazlı ana, kimi özlüyorsun
Gel buraya, korkma yakın gel
Yarasından kan akan yavruna
Göz yaÅŸları dökmeyerek metanatle bak
Bırak Türk anaları aÄŸlasın

Sen zeytuna peyamı server götür
GüneÅŸ doÄŸdu zeytunlular çabuk atlara binelim
Muhterizleryurt ve kucak düÅŸkünleri bizden deÄŸildir.
Bunca çektiÄŸimiz kulluk esaret artık yeter
Acıyı biraz da Türk’e tattırmaya çalışalım.

AÅŸağıdaki ÅŸiir Anadolu’da Errmeniler’in Türklere karşı nasıl bir savaÅŸ yapacaklarını gösterir. Bu ÅŸiir ÅŸoykırım iddaasında bulunan Ermenilerin nasıl bir soykırıma hazırlandıklarını gösteren bir kanıttır.

Ermeniler silah başına kılıç ile tüfek omuza
Türk Ermenistanından bizi bir ses çağırıyor.

DaÄŸdan daÄŸa dehÅŸetli bir feryad endaz oluyor
Vatana koÅŸunuz Ermeniler, Ermenistana koÅŸunuz

Ermenistan Ermenileri yine kıyam etti
Arslanlar gibi intikam intikam diye bağırıyorlar

DüÅŸman korkusundan dehÅŸetinden firar ediyor
Ermeniler’e bir çok ganimetler bırakdı.

Bütün ovalar kana boyandı
Bütün derelerden kan akıyor

Bir ağızdan zafer diye bağıralım
DüÅŸman maÄŸlup oldu yaÅŸasın Ermenistan

Kısaca tarihsel çerçevesi çizilen ve örnek ÅŸiirlerle Türklere karşı duydukları kinleri yansıtan Ermeniler, amaçlarına ulaÅŸmak için acımasızca davranımışlardır. Örnek resimlerde de görüleceÄŸi gibi kendilerini katleden yıllarca düÅŸmanlık yapan, insanlar hakkında Türk edebiyatında böyle dizeleri görmek olanaksızdır. Türkler, Sarıkamış’ta kendileriyle savaÅŸanlara deÄŸil, orada ÅŸehit olanlara ağıt yakar.

İbrişimin kozaları battın Avşar kazaları
Sarıkamış’ta kırıldı gonca gülün tazeleri

Adana yöresinde söylenen bu ağıtın yakılmasında Ermeniler’in de önemli payı vardır. Bu ağıtlar yalnız Sarıkamış için deÄŸil Anadolu’nun her yöresinde yakılır. KurtuluÅŸ Savaşı’nda Çukurova’da verilen mücadelede Pozantı’da kuÅŸatılan Menil taburuna yardım için giden, çoÄŸunu Ermeni gönüllülerin oluÅŸturduÄŸu Fransız birliÄŸi Kuvayi Milliyeciler’in direniÅŸi karşısında baÅŸarılı olamaz. Bu savaÅŸta ÅŸehit olan Molla Kerim’in anası ÅŸu ağıtı yakar:

Molla Kerim Molla Kerim
Ermeniler Allah Kerim
Ä°sterseniz öldürünüz
Ä°ÅŸte benim Molla Kerim

Belinde filik kuÅŸak
Sarar dolayı dolayı
Molla kerimi yüzmüÅŸler
Kana bulayı bulayı

Çatal tepenin arası
Azgın yiğidin yarası
Çatlayıp da ölmemiÅŸ mi
Molla kerim’in anası.

Çukurovada Kuvayi Milliyeciler (*)
(FotoÄŸrafın arkasında Mersini iÅŸgal eden Fransız Ordusunda görevli subaylarından birinin yazdığı ÅŸu bilgiler vardır: Alman subaylar tarafından eÄŸitilen Kemalistler bağımsızlığa inandırılmış, mücadelemiz sanıldığı kadar kolay olmayacak 29 Ocak 1919)

Cumhuriyet dönemi Türk ÅŸiirinde de Fazıl Hüsnü DaÄŸlarca “Çukurova Koçaklaması” adlı yapıtında Ermeniler’in bu yöredeki yaptıkları acımasızlığı ÅŸiirlerinde  yansıtırken halk kültürü ögelerinden yararlanır:

İşte bunlardı
Arkadan vurdukları güpegündüz
Pusuya düÅŸürdükleri karanlıklarda
Nice yıl ekmek bölüÅŸtüÄŸümüz azınlıkların
Saldırganla birleşerek

YüreÄŸimize akıtılan yalaz
GöÄŸsümüze saplanan bıçak
İşte bunlardı

İşte bunlardı

Seyirmesi derimizin
(Çukurova Koçaklaması. s.19.)

Onların Çukurova yöresinde yaptıkları acımasızlıkları yansıtan bu örneklerde onlar için, “ne akıtılacak kan ne de aÄŸlaması istenen Ermeni anaları” yoktur. Türkiye’yi savunan insanların onurlu tavrı vardır. Biz deÄŸerlendirmeyi sizlere bırakıyoruz.

Anadoluyu ve Türkleri hedef gösteren bir tablo

Yabancılar tarafından kışkırtılarak Anadoluda katliam yapan Ermeni çetelerinin  gösterdikleri çabaların çok az bir bölümünü verebildiÄŸimiz bu sayfada iki ulus arasında yaratılmak istenilen kin ve düÅŸmanlığın sorumlularını anlamak sanırız zor olmayacaktır.

Hazırlanan bu çalışmada herkesin kolaylıkla ulaÅŸabileceÄŸi bir kaynaktan yararlanarak Türkler’i soykırım yapmakla suçlayanlara, belgelerle gerçeÄŸin hiç de öyle olmadığını anımsatırız.

ÖÄŸr. Gör. Ali ÅžAHÄ°NOÄžLU
Mersin Üniversitesi EÄŸitim Fakültesi