Biz de bu tartışmalar ışığında Osmanlı tarihi üzerine çalışan uzmanların görüÅŸüne baÅŸvurduk. `Osmanlı tarihine nasıl bakmalı? Tarihi hangi kaynaklardan okumalı?` sorusuna cevap aradık. Osmanlı Türkçesi bilmeyenlerin bile kitap yayınladığı bir konuda Osmanlı`yı doÄŸru kaynaklardan okumak için bir liste hazırladık.

Daha birkaç yıl öncesine kadar tarih ders kitaplarında Vahdettin vatan haini olarak gösteriliyor, Abdülhamid dönemi istibdad ve panislamizm kelimelerine hapsediliyordu. Büsbütün Osmanlı dönemi peçeyle resmediliyordu. Bugünkü Cumhuriyet`in Osmanlı temelleri üzerine kurulduÄŸu görmezlikten geliniyordu. Resmi tarihe göre Fatih, Yavuz ve Kanuni dışında Osmanlı padiÅŸahları yozlaÅŸmış ve sefahate dalmış hükümdarlardı.

Son yıllarda iletiÅŸim kanallarının çoÄŸalması, resmi tarih görüÅŸüne alternatif tarih kitaplarının yazılması Osmanlı dönemine iliÅŸkin yayınlara olan ilgiyi artırdı. Kemal Karpat, Halil Ä°nalcık, Ä°lber Ortaylı gibi dünya çapındaki tarihçilerin çalışmaları geniÅŸ halk kesimleriyle buluÅŸtu. Osmanlı`ya soÄŸuk ve mesafeli bakış zaman içerisinde deÄŸiÅŸmeye baÅŸladı. Çünkü Cumhuriyet`i savunmak, Osmanlı düÅŸmanı olmayı gerektirmiyordu. Cumhuriyet, Osmanlı`nın alternatifi ve zıddı deÄŸil; devamı ve mirasçısıydı. Tarihçi Ä°lber Ortaylı`nın tespitiyle, `Türkiye`nin ilerlemesi ve çağı yakalaması için Türk insanının Osmanlı`nın ruhunu yeniden keÅŸfetmesi` gerekmekteydi.

Osmanlı`ya olan önyargılı bakışın deÄŸiÅŸmesi bazı kesimlerde rahatsızlığa yol açtı. GeçtiÄŸimiz günlerde Hürriyet baÅŸyazarı ve Basın Konseyi BaÅŸkanı Oktay EkÅŸi, basındaki Osmanlı özleminden örnekler vererek köÅŸesinden `Merak ediyoruz, bir `Osmanlı modası` yaratmaya çalışanların derdi -veya özlemi- nedir?` diye sordu. Yazısının devamında ÅŸunları yazdı: `Toplam 36 padiÅŸah çıkarmış Osmanlı hanedanından Fatih Sultan Mehmet`i, hadi kılıçlarının hakkını vermek için Yavuz Sultan Selim ile bir de Kanuni Sultan Süleyman`ı ayırırsanız, geriye kalan 33 padiÅŸahtan hangisini saygıyla, hayranlıkla, ileri görüÅŸlülükle anacaksınız?` (Hürriyet, 6 Mart)

Oktay EkÅŸi`nin yaklaşımını birçok tarihçi ve köÅŸe yazarı eleÅŸtirdi. Taha Akyol, `Mesele Osmanlı`yı sevip sevmemek deÄŸildir, `tarih`teki süreçleri ve aktörlerini algılamak meselesidir.` diye yazdı. EkÅŸi`nin üç Osmanlı padiÅŸahı dışında hayranlıkla anılacak hükümdar yok görüÅŸünü de ÅŸöyle cevapladı: Bugünkü Türkiye`nin `farklı` olmasında Osmanlı mirasının katkısı son derece önemlidir.

Daha derinlere gitmeyelim, mesela reformist hükümdar III. Selim saygıya layık deÄŸil mi? Atatürk`ün çaÄŸdaÅŸlaÅŸma modelinin 19. yüzyıldaki habercisi olan II. Mahmut`u Sayın EkÅŸi takdir etmiyor mu? Veya hukuki ve siyasi modernleÅŸmemizin en önemli evrelerinden biri olan Tanzimat`ın sultan ve sadrazamları? Osmanlı tarihinin en büyük eÄŸitim modernleÅŸmesini yapan Abdülhamit?

Cumhuriyet`e bakın, temelinde Osmanlı yok mudur?!`

Mustafa ArmaÄŸan da Oktay EkÅŸi`nin Osmanlı tarihini bilmediÄŸini belirtip Pazar ekindeki yazısında bunları örneklendirdi: `Oktay EkÅŸi bol keseden konuÅŸmaya devam ediyor: `Kurucu tebaasını yani Türk halkını ezen ve azınlıklara ezdiren baÅŸka bir hanedan biliyor musunuz? Tüm tarihinin üçte birini zilletle geçiren hangi hanedana özlem duyulabilir?`

Bunca araÅŸtırmaya, yayına, doktora tezine ÅŸuna buna raÄŸmen bu bayatın bayatı söylem hâlâ neden bu denli revaçta anlamıyorum`

Genç tarihçilerden Erhan Afyoncu; Osmanlı tartışmalarının BaÅŸbakan ErdoÄŸan`ın Davos çıkışından sonra ortaya çıktığını hatırlatıyor. Afyoncu, BaÅŸbakan`a yapılan `Son Osmanlı padiÅŸahı`, `Sultan Selim`, `Sultan Abdülhamid` yakıştırmalarını uygun bulmuyor fakat anlamaya çalışıyor. Afyoncu`ya göre ortaya çıkan bu durumun en önemli sebebi Türkiye`nin ABD ve AB tarafından hor görülmesi. `Bazı yazarlarımız ise bu analizi bile yapmadan, hemen Osmanlı`ya saldırdılar.` diyor Afyoncu ve ekliyor:

`Osmanlı da bizim, Selçuklu da bizim, Göktürkler de bizim Türkiye Cumhuriyeti de bizim tarihimiz. Osmanlı olmasaydı Cumhuriyet olur muydu? Bu devletler birbirinin ÅŸekil deÄŸiÅŸtirerek devamıdır.`

Tarihçi Prof. Dr. Feridun Emecan`a göre bizde ifrat ya da tefritle konuya yaklaÅŸma eÄŸilimi var. Oysa Osmanlı tarihi serinkanlı ilmi metotlarla incelenir. Bunlarla ilgili ulaşılan sonuçlara dair birçok neÅŸriyat da yapılmıştır. Ancak ilmi çalışmaları pek çok kimse sıkıcı bulup okumaya tahammül göstermiyor. Bu derinlikli çalışmalar okunmadığı için de tarihe hayranlıkla yahut nefretle bakılıyor.

Prof. Dr. Abdülkadir Özcan da piyasada Osmanlı`yı haksız yere vuran ya da göklere çıkaran birçok eser olduÄŸuna dikkat çekiyor. Osmanlı Türkçesini bilmeyenlerin bile Osmanlı tarihi yazdığını belirten Özcan, `Kesinlikle orijinal belge ve kaynaklar ile güvenilir tarihçilerin kaleminden çıkmış kitaplar okunmalıdır.` diyor.

Mustafa ArmaÄŸan, bu tartışmaları vesile kılarak yeni tarih okumaya baÅŸlayacaklar için bir metod öneriyor; `crazy method`u. Yani eÄŸitim sistemimizden bildiÄŸimiz, kolaydan karmaşığa doÄŸru gitmek ÅŸeklinde deÄŸil de, belki ortalarda bir yerden baÅŸlamak ve oradan bir matkap gibi delerek ilerlemek zahmetli bir iÅŸtir ama ikramiyesi yüklü olacaktır. Bu yöntem acelesi olanlara tavsiye olunur. Bir de ÅŸehir tarihi iyi bir giriÅŸ olabilir. Herkes kendi yaÅŸadığı ve bildiÄŸi ÅŸehrin/kasabanın tarihini inceleyerek iÅŸe baÅŸlarsa hem tarihe daha kolay ısınacak, hem de zamanla genel tarihe geçtiÄŸinde olaylara baÅŸkalarından farklı bir perspektiften bakabildiÄŸini görecek, böylece özgünlükte önemli bir avantaj yakalayabilecektir.`

Osmanlı tarihini nereden öÄŸrenmeli?

MUSTAFA ARMAÄžAN

1. Halil İnalcık, Osmanlı`da Devlet, Hukuk, Adalet(Eren Yayıncılık)

2. Mehmet Genç, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu`nda Devlet ve Ekonomi(Ötüken)

3. Ä°lber Ortaylı, Ä°mparatorluÄŸun En Uzun Yüzyılı(Ä°letiÅŸim)

4. Suraiya Faroqhi, Osmanlı Tarihi Nasıl İncelenir? (Tarih Vakfı Yurt Yay.)

5. Leslie P. Peirce, Harem-i Hümayun (Tarih Vakfı Yurt Yay.)

6. Kemal Karpat, Osmanlı ve Dünya (Ufuk Kitapları)

7. Stanford Shaw ve Ezel Kural Shaw, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu ve Modern Türkiye (2 cilt, E Yay.)

8. Åževket Pamuk, 100 Soruda Osmanlı-Türkiye Ä°ktisadi Tarihi(Gerçek Yay.)

9. Rifaat Ali Aboul-El-Haj, Modern Devletin Doğası(İmge Kitabevi)

10. Hazırlayan: Mustafa ArmaÄŸan, Osmanlı Geriledi mi? (EtkileÅŸim Yay.) (14 tarihçinin makaleleri)

PROF. DR. FERÄ°DUN EMECAN

1. Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, I-II, İRCİCA Yayınları

2. Osmanlı İmparatorluğu`nun Ekonomik ve Sosyal Tarihi, H.İnalcık, S.Faroqhi, I-II, Eren Yayıncılık

3. C.Finkel, Rüyadan Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu`na, TimaÅŸ Yayınları

4. D.Goffman, Osmanlı Dünyası ve Avrupa, 1300-1700, Kitap Yayınları

5. S. Faroqhi, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu ve Etrafındaki Dünya, Kitap Yayınları

6. N.Jorga, Osmanlı İmparatorluğu Tarihi, I-V.cilt, Yeditepe Yayınları

7. Ä°.H.Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi, 1-Iv. cilt, Türk Tarih Kurumu

8. Milli Eğitim Bakanlığı İslam Ansiklopedisi ve Diyanet İslam Ansiklopedisi`nde yer alan padişah maddeleri.

9. Osmanlı, I-XII cilt, Yeni Türkiye Yayınları

10. Türkler, 1-xx. cilt Yeni Türkiye Yayınları

PROF. DR. ABDÜLKADÄ°R ÖZCAN

1. Ä°smail Hakkı Uzunçarşılı, Osmanlı Tarihi (6 cilt) TTK Yayınları

2. Osmanlı Devleti ve Medeniyeti Tarihi, I-II, İRCİCA yayınları

3. Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu Klasik ÇaÄŸ: Halil Ä°nalcık, YKY Yayınları

4. Osmanlı Ansiklopedisi(7 cilt)

5. Osmanlı (12 cilt) Yeni Türkiye Yayınları

6. Osmanlı ve Dünya, Ufuk Yayınları

7. Fuat Köprülü Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu`nun KuruluÅŸu, AkçaÄŸ Yayınları

8. Fuad Köprülü, Bizans Müesseselerinin Osmanlı Müesseselerine Tesiri, AkçaÄŸ Yayınları

9. İslam Ansiklopedisi, TDV, (Osmanlı ve padişah, sadrazam maddeleri)

SALÄ°H GÜLEN(Kaynak Yayınları Tarih editörü)

1. Osmanlı Sarayı`nda Hayat: İlber Ortaylı, Yitik Hazine Yayınları

2. Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu Klasik ÇaÄŸ: Halil Ä°nalcık, YKY Yayınları

3. Saray-ı Hümâyûn Topkapı Sarayı: Necdet SakaoÄŸlu OÄŸlak Yayınları

4. Türk Cihan Hakimiyeti Mefkûresi Tarihi: Osman Turan Ötüken Yayınları

5. Osmanlılarda Devlet TeÅŸkilâtı ve Sosyal Yapı: Yusuf HalaçoÄŸlu TTK Yayınları

6. Türk Milli Kültürü: Ä°brahim KafesoÄŸlu Ötüken Yayınları

7. Kılıç Kalem ve Ä°lim: Hüseyin Özdemir Yitik Hazine Yayınları

8. Ä°mparatorluÄŸa Veda: Ä°lhan Bardakçı Türk Edebiyatı Yayınları

9. Bir Umudun Ä°nÅŸası Hicaz Demiryolu: Metin Hülagü, Yitik Hazine Yayınları

10.Osmanlıda Abidevî Åžahsiyetler: Can Alpgüvenç, Kaynak Yayınları

TAHA AKYOL

1. Genel Osmanlı Tarihi: Halil İnalcık, İlber Ortaylı.

2. Kültür Tarihi: Fuat Köprülü, Ahmet YaÅŸar Ocak.

3. Osmanlı Ä°ktisat Tarihi: Ömer Lütfi Barkan, Åževket Pamuk.

4. Yakın Osmanlı Tarihi: Zafer Toprak, Selim Deringil.

5. Osmanlılarda Bilim: Adnan Adıvar, Ekmeleddin İhsanoğlu.

6. Yabancı Tarihçiler: Fernand Braudel, Bernard Lewis, Donald Quataert, Suraiya Faroqhi.

DOÇ. DR. ERHAN AFYONCU

1. Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu Klasik ÇaÄŸ: Halil Ä°nalcık, YKY

2. Halil İnalcık, Osmanlı İmparatorluğu`nun Sosyal ve Ekonomik Tarihi, Eren

3. Ä°lber Ortaylı, Ä°mparatorluÄŸun Uzun Yüzyılı, TimaÅŸ

4. Feridun Emecen, Osmanlılar ve Batı Anadolu Beylikleri, Kitabevi

5. Erhan Afyoncu, Sorularla Osmanlı İmparatorluğu, Yeditepe

DOÇ. DR. ÅžAKÄ°R BATMAZ

1. Suraıya Faroqhı, Osmanlı Tarihi Nasıl İncelenir?, Tarih Vakfı Yurt Yayınları

2. Halil İnalcık, Osmanlı, Hukuk, Devlet, Adalet., Eren Yayınevi

3. Mehmet Genç, Osmanlı Ä°mparatorluÄŸu`nda Devlet ve Ekonomi, Ötüken

4. İlber Ortaylı, Osmanlı`yı Yeniden Keşfetmek, Timaş Yayınları

5. İlber Ortaylı, Osmanlı Barışı, Timaş Yayınları

6. Doğan Kuban, Osmanlı Mimarisi, YEM Yayınları

7. Ä°dris Bostan, Kürekli ve Yelkenli Osmanlı Gemileri veya Osmanlılar ve Deniz, Bilge Yayınları

8. Ali Akyıldız, Osmanlı Bürokrasisi ve ModernleÅŸme, Ä°letiÅŸim Yayınları

9. Yahya Akyüz, Türk EÄŸitim Tarihi, Pegem A Yayıncılık

MURAT TOKAY

{mosgoogle}