Ä°ngiltere Kraliçesi’nin ziyareti, bazı tartışmaları da beraberinde getirdi. Çanakkale BoÄŸazı’ndan girerken Türk bayrağı çekmediÄŸinden tutun da, bir uçak gemisinin BoÄŸazlardan geçmesinin Montrö AnlaÅŸması’na aykırı olduÄŸuna varıncaya kadar epeyce sakız bıraktı basınımıza.

NiÅŸan, kadeh, camiye sandalye koyma faslını geçiyorum. Belki de tarih açısından en önemli hizmetinin, hanedanlığın kendi başına kötü bir ÅŸey olmadığını, asaletin insana nasıl hazmedilmiÅŸ bir davranışlar silsilesi sunduÄŸunu göstermiÅŸ olmasıydı.

Kraliçe Elizabeth aslında Ä°ngiliz deÄŸil, Alman’dır. Bunda ÅŸaşılacak bir durum yok. Nitekim Yunanistan Kralı Alman, Ä°sveç Kralı da Fransız’dı vs. Yani hanedanlar milliyet tanımaz.

Kraliçe’nin büyük atası I. Georg, Hanover Ailesi’ne mensuptu ve henüz kral olmadan önce, 23 yaşındayken bir bölük askerle Ä°kinci Viyana KuÅŸatması’na yardıma gitmiÅŸ, Osmanlı kuvvetlerine karşı elde kılıç savaÅŸmıştı. Mehmet ve Mustafa adında iki Türk esirle geri dönmüÅŸ, bu esirleri, Ä°ngiltere tahtına oturduktan sonra da yanından eksik etmemiÅŸ, son nefesini de onların kucağında vermiÅŸti (yıl: 1727). Hatta onu sevmeyenler, “O zaten bir Müslüman’ın kucağında ölmüÅŸtü” diyerek Müslüman olduÄŸu dedikodusunu dahi yaymışlardı.

Ä°ÅŸin garibi, 55 yaşında Ä°ngiltere tahtına oturacak olan I. Georg, tek kelime Ä°ngilizce bilmiyor, etrafında konuÅŸulanlardan hiçbir ÅŸey anlamıyordu. Ä°ngiltere’yi umursadığı da söylenemezdi; daima memleketini özlüyordu. Zaten bir Hanover yolculuÄŸunda son nefesini vermiÅŸti. Devlet iÅŸlerinden sıkıldığı için toplantıları sık sık aksatıyordu; nitekim onun bıraktığı boÅŸluÄŸu kapatmak için BaÅŸbakanlık diye bir kurum tesis edilmiÅŸtir.

II. Elizabeth olunca bunun bir de birincisi olması lazım gelmez mi? 1558’de tahta oturan Elizabeth’lerin ilkinin bizimle çok daha yakından ilgili, hatta bir ‘Osmanlı hayranı’ olduÄŸunu söylememiz abartı olmayacaktır. II. Selim devrinde Ä°ngiltere’nin başı fena halde derttedir. Hem Papa, Kraliçe’yi aforoz etmiÅŸ, yani dinden çıkarmıştır, dolayısıyla Ä°ngiltere yalnızlaÅŸmıştır, hem de Ä°spanya, Yenilmez Armada’sıyla Ä°ngiltere’nin kâbusu olmuÅŸtur.

Bu ablukayı yarabilmek için Avrupa’daki en büyük devlet olan Osmanlı’ya baÅŸvurmak zorunda kalır. 1588’de Ä°spanya ile yapacakları savaÅŸta Osmanlı’dan resmen yardım isteyen Kraliçe, Habsburglara karşı bir filo talebinde bulunmuÅŸtur. 2004 yılında bir Ä°ngiliz araÅŸtırmacı (Jerry Brotton), Londra’dan Ä°stanbul’daki elçiye yazılan bir mektubu ortaya çıkarmış ve Ä°ngiltere’yi kâbustan kurtaran bu savaşı Osmanlıların yardımıyla kazandıklarını söylemiÅŸ, EÅŸitlik ve Ä°nsan Hakları Komisyonu BaÅŸkanı Trevor Philips de yakınlarda bu bilgiyi tarih kitaplarına yazmak gerektiÄŸini söyleyince Ä°ngiltere’de kıyametler kopmuÅŸtu. Ayrıca Brotton, Oxford Üniversitesi Yayınları’nda çıkan kitabı “Renaissance Bazaar”da bu dönemde Ä°ngiltere’nin Osmanlı himayesini istediÄŸini ve “Osmanlı’nın vassal devletlerinden biri” haline geldiÄŸini söylüyor ki, dikkate deÄŸer bir yaklaşımdır.

GördüÄŸünüz gibi I. Elizabeth’le ilgili yazılacak o kadar çok ilginçlik var ki, nasıl yapsam da sıkıştırsam diye kıvrandığımı hissediyor olmalısınız. En iyisi maddeler halinde özetlemek.

1. Osmanlı’nın istihbarat gücünü küçümseyen Ä°ngiliz büyükelçisi, Ä°spanya’nın yenildiÄŸi müjdesini vermek için koÅŸa koÅŸa Topkapı Sarayı’na geldiÄŸinde haberi en son kendisinin öÄŸrendiÄŸini hayretle görmüÅŸtü. Zaten Elizabeth’in doktorunun kayınbiraderi de Osmanlı sarayında görevliydi!

2. I. Elizabeth ile Safiye Sultan hem mektuplaşırlardı, hem de birbirlerinin gardıroplarını zenginleÅŸtirmek için hediyeleÅŸirlerdi. Hatta bu mektuplardan birinde Osmanlı sarayında kadınların kullandığı kozmetik malzemelerin methini iÅŸiten ve örnek isteyen Kraliçe’ye yüz temizleme suları ve besleyici kremler gönderildiÄŸini biliyoruz.

3. I. Elizabeth, Ä°ngiliz tüccarlarına Fransız ve Venedik tüccarlarınınki gibi ayrıcalıkların tanınması için hediyeler göndererek ricada bulunmuÅŸtu. Bu arada büyükçe bir saat da gönderdiÄŸini biliyoruz. Bu iliÅŸki Osmanlı’nın da iÅŸine gelmiÅŸ, Katolik ablukası yüzünden Avrupa’dan temin edemediÄŸi kurÅŸun, kalay gibi bazı stratejik madenleri Ä°ngiltere’den ithal etmiÅŸti.

4. Ä°spanya’yı Osmanlı ile iÅŸbirliÄŸi yaparak çökerteceÄŸini düÅŸünen I. Elizabeth, Hint Okyanusu’na beraber bir sefer düzenlemeyi dahi teklif etmiÅŸti ama bu sefer gerçekleÅŸmemiÅŸtir. Hatta Osmanlı’nın Ä°spanya ile dostluk kurmasına ve barış yapmasına engel olmaya çalıştığını söyler Uzunçarşılı hoca.

Az kalsın unutacaktım, safları o kadar sıklaÅŸtırmıştık ki Ä°ngiltere’yle, 1593 yılında Osmanlı ordusu Nemçe (Alaman) seferine çıktığında ordumuzun içinde Ä°ngiltere’nin büyükelçisi de gözlemci olarak bulunuyordu. Hatta Yavuz’un nedimi Hasan Can’ın oÄŸlu Åžeyhülislam Hoca Sadeddin Efendi, Ä°ngilizlerin Ä°stanbul’daki acentesi gibi çalışmaktaydı; adı ‘Ä°ngiliz dostu’na çıkmıştı.

Bitecek gibi deÄŸil Elizabeth’in hikâyesi. Ancak ÅŸu bilgiyi, Ä°ngiltere’nin o zamanlar kimler tarafından yönetildiÄŸini anlamak için mutlaka kaydedin bir kenara.

Fas Kralı Ahmed el-Mansur, 1603 yılında I. Elizabeth’e bir ittifak teklifinde bulunur. Ne için biliyor musunuz? O sıralar Ä°spanyollar tarafından yaÄŸmalanmakta olan Amerika’ya beraber kuvvet yollayıp bu bakir kıtayı ele geçirmek için. Hatta ‘Ä°ngilizler soÄŸuk memleket insanıdır, o sıcak iklime dayanamazlar. En iyisi siz bize gemilerinizi ve bir miktar asker ve silah desteÄŸinde bulunun ve gerisine karışmayın, benim aslan gibi askerlerim Ä°spanya’nın iÅŸini görür. Kıtayı parselleriz. Gelirini de aramızda paylaşırız’ teklifinde bulunmuÅŸtu. Åžaşıracaksınız yine ama Elizabeth’lerin ilki bu teklife yanaÅŸmamıştı.

1915’te Çanakkale’den geçirmediÄŸimiz Queen Elizabeth savaÅŸ gemisiyle Ä°stanbul’a gelen Elizabeth’lerin ikincisinin ilkinden farkını siz deÄŸerlendirin. Tam Ä°ngiliz gemilerinin batırıldığı yerde 93 yıl önce ölen askerlere selam ve saygı için hız kestiÄŸini, bayraklarını bir süre yarıya indirdiÄŸini yazan oldu mu, hatırlamıyorum. Ä°ngilizlerin tarih bilincine diyecek yoktur vesselam.