SlLÂH BIRAKIÅžIMI SÖZLEÅžMESÄ°
(Armistiee Convention)
Mondros, 30 Ekim 1918
(Metin)

Ä°ngiltere Hükümetinin, Müttefikleriyle anlaÅŸmış olarak, yetkili kıldığı Ä°ngiltere’nin Akdeniz Donanması BaÅŸkomutanı Sayın Oramiral Sir Arthur Cough Calthorpe ile, Türk Hükümetinin yetkili kıldığı Donanma Bakanı Sayın Rauf Bey, DışiÅŸleri Bakanlığı MüsteÅŸarı Sayın ReÅŸat Hikmet Bey ve Genelkurmay'dan Yarbay Sadullah Bey arasında kararlaÅŸtırılıp bağıtlanan Silâh Bırakışımı koÅŸulları:

1. Çanakkale ve Karadeniz BoÄŸazlarının açılması ve Karadeniz'e geçiÅŸin saÄŸlanması; Çanakkale ve Karadeniz BoÄŸazları kalelerinin Müttefiklerce iÅŸgal edilmesi.

2. Türk sularındaki tüm mayın tarlalarının, torpido kovanlarının ve öteki engellerin yerlerinin gösterilmesi ve bunların taranması ya da kaldırılması  için,  istemde   bulunulunca,  yardım   edilmesi.

3. Karadeniz'deki mayınlara iliÅŸkin eldeki tüm bilgilerin verilmesi.

4. Müttefik savaÅŸ tutsakları ve gözaltında bulundurulan ya da tutsak olan Ermenilerin tümünün Ä°stanbul'da toplanarak, hiç bir koÅŸula  baÄŸlı  olmaksızın,  Müttefiklere teslim  edilmesi.

5. Sınırların denetlenmesi ve iç güvenliÄŸin saÄŸlanması için gerekli olan askerî birlikler dışında, Türk Ordusunun gecikmeksizin terhis edilmesi (Birliklerin insan gücü ve konuÅŸu, daha sonra, Müttefiklerce, Türk  Hükümetine  danışılarak,  saptanacaktır).

6. Türk karasularında ya da Türkiye'nin iÅŸgalindeki sularda bulunan tüm savaÅŸ gemilerinin teslim edilmesi; Türk karasularında kolluk ya da benzeri amaçlar için gerekli görülebilecek belirli küçük gemiler dışında, anılan gemilerin gösterilecek Türk limanında ya da limanlarında   gözaltına   alınması.

7. Müttefiklerin, kendi güvenliklerini tehdit edecek herhangi bir durum ortaya çıkarsa, herhangi bir stratejik noktayı iÅŸgal etme hakkı bulunması.

8. Åžu sırada Türk iÅŸgali altında olan tüm limanların ve barınakların Müttefik gemilerince özgürce kullanılması ve düÅŸman tarafından kullanılmasının Önlenmesi, özdeÅŸ koÅŸullar, ticaret ve Ordunun terhisi amaçları için Türk sularında bulunan Türk ticaret gemilerine de uygulanacaktır.

9. Tüm Türk limanlarında ve tersanelerinde her türlü gemi onarımı kolaylıklarından yararlanılması.

10. Toros  tünel   sisteminin   Müttefiklerce   iÅŸgali.

11. Kuzey - batı Ä°ran'daki Türk Birliklerinin gecikmeksizin savaÅŸ öncesi sınırların gerisine çekilmeleri için daha önce verilmiÅŸ bulunan buyruk yerine getirilecektir.

Kafkasların [Trans - Caucasia, Maverai Kafkas] bir bölgesinin Türk Birliklerince boÅŸaltılması daha önce buyrulmuÅŸ bulunmaktadır; bu bölgenin geri kalan bölümünün boÅŸaltılmasına, oradaki durum Müttefiklerce incelendikten sonra, gerek görülürse, giriÅŸilecektir.

12. Türk makamlarının haberleÅŸmeleri dışında, tüm telsiz telgraf ve kablo  istasyonlarının  Müttefiklerce  denetim  altına  alınması.

13. DenizciliÄŸe, askerliÄŸe ve ticarete iliÅŸkin her türlü gereçlerin yok edilmesinin   önlenmesi.

14. Ülkenin gereksinimleri karşılandıktan sonra, Müttefiklere Türk kaynaklarından kömür, akaryakıt ve deniz gereçleri satın alma kolaylıkları gösterilmesi.

Bu nesnelerden hiçbiri ihraç   edilmeyecektir.

15. Kafkasya demiryollarının ÅŸu sırada Türk denetimi altında bulunan bölümlerini de kapsamak üzere, tüm demiryollarında, halkın gereksinimleri gereÄŸi gibi göz önünde tutulmak koÅŸuluyla, Müttefik makamlarının bunları tümüyle diledikleri gibi kullanabilmeleri amacıyla, Müttefik Denetleme görevlilerinin yerleÅŸtirilmesi.

Bu hüküm Batum'un Müttefiklerce iÅŸgalini de kapsar. Türkiye, Bakü'nün Müttefiklerce iÅŸgaline hiçbir biçimde karşı çıkmayacaktır.

16. Hicaz'da, Asir'de, Yemen'de, Suriye'de ve Irak'da tüm garnizonların en yakın Müttefik komutanına teslim olmaları ve, 5. Maddede Öngörülen düzenin korunması için gerekenler dışında, tüm Birliklerin  Kilikya'dan  çekilmesi.

17. Trablus ve Bingazi'deki tüm Türk Subaylarının en yakın Ä°talyan garnizonuna teslim olmaları.   Bunlar teslim olma buyruÄŸuna uymazlarsa, Türkiye, bu Subaylara ikmal gönderilmesini ve kendileriyle haberleÅŸmenin kesilmesini saÄŸlamayı yükümlenir.

18. Mısrata'yı da kapsamak üzere, Trablus ve Bingazi'de iÅŸgal edilen tüm limanların en yakın Müttefik garnizonuna teslimi.

19. Denizci, asker ve sivil tüm Almanların ve Avusturyalıların bir ay içinde Türk ülkelerinden çıkartılması; uzak bölgelerdekilerin de olanaklı en erken   bir  tarihte   çıkartılması.

20. BeÅŸinci Madde uyarınca terhis edilecek Türk Ordusunun, taşıtlarıyla birlikte, araç ve gereçlerinin, silâhlarının ve cephanesinin kullanılış biçimi konusunda  verilebilecek buyrukların yerine getirilmesi.

21. Müttefiklerin çıkarlarını korumak için Türk Donatım [iaÅŸe] Bakanlığına bir Müttefik temsilcinin atanması. Bu temsilciye, iÅŸbu amacın  gerektirdiÄŸi  tüm  bilgilerin  verilmesi.

22. Türk tutsaklarının Müttefik Devletler buyruÄŸunda tutulması. Askerlik çağı dışındaki Türk sivil tutsakların salıverilmesi konusu göz önünde  tutulacaktır.

23. Türkiye bakımından Merkez Devletleri [Almanya, Avusturya] ile tüm iliÅŸkilerin kesilmesi  zorunluÄŸu.

24. Altı Ermeni ilinde [Vilâyatı sitte] karışıklık çıkarsa, Müttefikler bu illerin herhangi bir bölümünü iÅŸgal etme hakkını ellerinde tutarlar.

25. Müttefiklerle Türkiye arasında düÅŸmanca eylemler 31 Ekim 1918 PerÅŸembe günü, yerel saatle öÄŸleden baÅŸlamak üzere, duracaktır.

Limni'de, Mondros limanında, Ä°ngiltere Kıratlığının Agamemnon SavaÅŸ Gemisinde, 30 Ekim 1918'de, iki örnek olarak, imzalanmıştır.

ARTHUR CALTHORPE

HÜSEYÄ°N RAUF,

REÅžAD HÄ°KMET,

SADULLAH

Kaynak:

• Tarihçeleri ve Açıklamaları ile Birlikte Türkiye'nin Siyasal AndlaÅŸmaları, Ä°smail SOYSAL, 12, 13, 14 ss.