İsmet Paşa`nın Sakarya madalyasının sırrı

Atatürk`ün ilk niÅŸanını kimden aldığını biliyor muydunuz? BoÅŸuna aramayın, kitaplarımızda bulamazsınız. Genelkurmay BaÅŸkanlığı Harp Tarihi Dairesi`nin verdiÄŸi bilgilere göre KolaÄŸası(Kıdemli Yüzbaşı) Mustafa Kemal, 25 Ocak 1908`de BeÅŸinci rütbeden Mecidî niÅŸanı almıştı. NiÅŸan, tarihinden de anlaşılacağı üzere Sultan II. Abdülhamid tarafından verilmiÅŸtir.

Atatürk`ün hayatıyla ilgili kitaplara bakarsanız, niÅŸanın verildiÄŸi tarihte Mustafa Kemal`in Selanik`te Yonyo meyhanesinde arkadaÅŸlarıyla kafayı çekme sahneleri, vatanı kurtarmak için nasıl harekete geçtikleri vs. uzun uzadıya anlatılır. Gelin görün ki, tam da MeÅŸrutiyet`in ÅŸafağında, üstelik Ä°ttihad ve Terakki Cemiyeti`ne üye kaydolduktan birkaç ay sonra Osmanlı Devleti`nin en üstün ikinci niÅŸanı ile ödüllendirildiÄŸi ise suskunlukla geçiÅŸtirilir. Åžahsen araÅŸtırmalarımda Selanik`te bulunan KolaÄŸası Mustafa Kemal`in o tarihte bu niÅŸanı almak için devlete hangi yararlılıklarda bulunduÄŸuna dair somut bir bilgi bulamadım. Ancak araÅŸtırmalarımın götürdüÄŸü bir bilgi kırıntısı bu muammanın çözümüne yardımcı olabilir.

Kitaplarda Mustafa Kemal`in kaleme aldığı bir atış talimatnamesinden söz edilir ki, bu eser, kendisinin 1937`de Afet Ä°nan`a anlattığına bakılırsa, II. Abdülhamid`in 1907`de çıkardığı bir irade-i seniyye üzerine yazılmıştır. Görevi aldıktan sonra Åžam`da bir kütüphaneye kapanan Mustafa Kemal, araÅŸtırmaları sırasında `eski bir Türk eseri`ne rastlamış ve hazırladığı talimatnamenin esasını ondan almıştır. (`Atatürk Hakkında Hâtıralar ve Belgeler`, Ä°ÅŸ Bankası Yay., 1968, s. 72-75.) Bu baÄŸlantıyı daha önce fark eden oldu mu bilmiyorum: Acaba hazırladığı talimatnameyle Abdülhamid`i memnun etmesi üzerine mi verilmiÅŸti o niÅŸan? Tarihçilerimize kolaylıklar dilerim.

Şimdi gelelim daha yakın tarihli bir muammaya.

1922`de Mudanya`da Fransa`nın eski bakanlarından Franklin Bouillon ile kol kola çektirdiÄŸi resimde Ä°smet PaÅŸa`nın göÄŸsündeki madalya dikkatimizi çeker. Henüz Ä°stiklal Madalyası çıkarılmadığına göre ne madalyasıdır bu? Dikkatle baktığınızda onun Ä°nönü Müzesi`nde sergilenen `Sakarya Madalyası` olduÄŸunu görürsünüz. Ä°yi de bu madalyanın gerçek hikâyesi nedir?

Pembe KöÅŸk`teki Ä°nönü Müzesi`nde bulunan Sakarya madalyası. Osmanlı arması ve tuÄŸra açıkça görülebiliyor.

Konuya zihnimi çelen, Prof. Mete Tunçay oldu. `Tarih ve Toplum` dergisinin Aralık 1990 tarihli sayısının kapağında fotoÄŸrafını gördüÄŸümüz Sakarya Madalyası hakkında yaptığı kısa açıklamada bir süre önce Pembe KöÅŸk`te Ä°nönü Vakfı`nca açılış hazırlıkları sürdürülen müzeyi ziyaret ettiÄŸini ve teÅŸhirdeki bir `altın Osmanlı madalyası`nın dikkatini çektiÄŸini söyler. Zaten ilk sorunun pimini de orada çekmiÅŸtir:

`Damat Ferit PaÅŸa`nın toplamı 1 yıl, 1 ay süren beÅŸ hükümetinin Anadolu karşıtlığını, dört yıl süren bütün Mütareke ve KurtuluÅŸ Savaşı dönemine genelleyerek, bizim o yıllarda yalnız istilâcı Yunanlılara ve diÄŸer Ä°tilaf devletlerine karşı savaÅŸmakla yetinmediÄŸimizi, Ä°stanbul hükümetiyle [de] aramızda bir tür iç savaÅŸ olduÄŸunu ileri sürenler, bu madalyayı nasıl açıklayacaklar?`

Mete Tunçay, bu sarsıcı sorudan sonra Ä°nönü`nün kızı Özden Toker`in kendisine madalyanın beratını bulamadıklarını aktarır. Yine de madalyanın Ä°stanbul hükümeti tarafından verilmiÅŸ olması gerektiÄŸi kanaatindedir. Ä°yi ama bu durumda Atatürk`e verilen madalyalar arasında neden bir `Sakarya madalyası` mevcut deÄŸildir? Madalya TBMM tarafından verilmiÅŸse bile Ankara`nın kendi askerlerini ödüllendirmek için `iç savaÅŸ` halinde olduÄŸu Osmanlı devlet armasını taşıyan bir madalya kullanması yeterince çarpıcı bir durum deÄŸil midir?

Artık bir ipucu geçirmiÅŸtim elime. Ä°lk hedef, Ä°nönü Müzesi, ileri!

Yetkililer müzenin kapalı olduÄŸunu ancak telefonla yardımcı olabileceklerini söylediler. Bu kötü haber bir iyi haberle teselli buldu: `Sakarya madalyası`nın aranan beratı (yani niÅŸanın kim tarafından, ne için, kime vs. verildiÄŸine dair açıklaması) bulunmuÅŸtu. Çözüm yolunda ufak da olsa bir adım atılmış demekti. Beratta ÅŸunlar yazılıymış:

Türkiye Büyük Millet Meclisi BaÅŸkitabeti

Evrak ve Tahrirat Müdiriyeti

Aded:

29 Eylül 1337 (1921) Ankara

Garb Cephesi Kumandanı

Mirliva Ä°smet PaÅŸa hazretlerine

Sakarya Meydan Muharebesi`nin zaferle tezevvücünü [buluÅŸmasını] temin hususunda himmet ve gayret-i fevkalâdenize [olaÄŸanüstü gayretinize] mükâfaten iÅŸbu meydan muharebesinin bir hatırası olmak üzere bir kıt`a altın imtiyaz madalyasıyla taltîfiniz [ödüllendirilmeniz] tensîb kılınmıştır [uygun bulunmuÅŸtur] efendim.

Gazi Mustafa Kemal

Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi

Böylece Sakarya madalyasının Ä°stanbul hükümeti tarafından deÄŸil, Ankara TBMM Hükümeti ve Gazi Mustafa Kemal PaÅŸa tarafından verildiÄŸini öÄŸrenmiÅŸ bulunuyoruz.

Yine de sorun hallolmuÅŸ sayılmaz. Çünkü madalyanın üzerindeki anlı ÅŸanlı Osmanlı arması ve Sultan Vahdettin`e ait olan tuÄŸra meselesi izaha muhtaçtır. Ä°nkılap tarihlerimizde nicedir Ä°stanbul hükümetiyle aralarındaki bütün köprüleri attığı söylenen TBMM, 1921 sonu gibi artık politik ayrışmanın iyice belirginleÅŸtiÄŸi bir tarihte bir madalya çıkarsın ve üzerine de kendi amblem, nam ve niÅŸanını deÄŸil, sözde `hain` padiÅŸahın tuÄŸrasını ve Osmanlı devlet armasını bassın.

Gerçekten de tuhaf bir durum karşısındayız. Ya bu madalya sahtedir ya da TBMM Osmanlı`ya özenerek gerekli izni almadan madalya kalpazanlığına giriÅŸmiÅŸ, sözüm ona savaÅŸ halinde olduÄŸu bir `devlet`in (Osmanlı`nın) ayırıcı iÅŸareti olan armayı kendi arması olarak kabullenmekte herhangi bir sakınca görmemiÅŸtir.

Sorulara devam edelim mi?

Madalya için Ä°stanbul`dan izin alınmış mıdır? EÄŸer alınmışsa yazışmalar nerededir? Ve eÄŸer böyle bir izin verilmiÅŸ ise TBMM, bırakın bir iç savaÅŸ halinde olmayı, Osmanlı Devleti`ni de, PadiÅŸah`ını da bal gibi `metbu` tanıyor, yani kendisini ona hukuken baÄŸlı kabul ediyor demektir. Nitekim Ä°nönü Müzesi`nde gördüÄŸümüz madalya, Mustafa Kemal`in 1 Eylül 1915`te aldığı gümüÅŸ imtiyaz madalyasının görünüÅŸ bakımından aynısıdır. Sadece berat kısmında PadiÅŸah`ın deÄŸil, Meclis BaÅŸkanı`nın imzası vardır. O kadar.

`Sakarya madalyası`, düÅŸüncelerimizi sarsıyor ve idrakimize sesleniyor: Tarihini iyi bilmeyenler ÅŸaşırmaya mahkumdurlar.

MUSTAFA ARMAÄžAN- ZAMAN

http://www.samanyoluhaber.com