Osmanlı feminizminin öncülerinden Fatma Aliye Hanım`ın yeni 50 liralarda arzı endam etmesi, tartışma yarattı. Fatma Aliye, basında `Meram` adlı yazısıyla yer almış, ilk kadın romancı oysa. Altına da `Bir Kadın` imzası atmış

Yeni kağıt paralara resmi konulan ilk kadın Fatma Aliye Hanım, tabii çok tartışıldı. Afet Ä°nan veya Halide Edip Adıvar gibi bilinen isimler dururken, `ilk kadın Türk romancısı` diye parada yer bulması, bu tartışmaları ateÅŸledi. Fatma Aliye hakkında araÅŸtırma yapıp kitap yazan Fatma BarbarosoÄŸlu ise `Elden ele dolaÅŸan bir parada resminin yer almasını istemezdi` dedi!

Peki, kimdir Fatma Aliye Hanım?

Kadın tarihi araÅŸtırmacılarına göre önemli bir isim. Halide Edip`in de izinden gittiÄŸi ve örnek aldığı bir kadın.

`Kadınsız Ä°nkilap` kitabıyla Cumhuriyet öncesi kadın hareketini araÅŸtıran yazar Yaprak ZihnioÄŸlu ÅŸu sözlerle tanıtıyor Fatma Aliye`yi: `EÄŸer Osmanlı feminizmi adı altında bir düÅŸünsel ve eylemsel etkinlikten söz edebilirsek, bu oluÅŸun en önemli düÅŸünürünün Fatma Aliye olduÄŸunu da ileri sürebiliriz. Denebilir ki Fatma Aliye tarih-i nisvanımızın matbuat sahasında yer alan ilk ve en önemli ÅŸahsiyetidir.`

FAZÄ°LET KORUYUCUSU

Fatma Aliye`nin basında yer alan ilk yazısı `Meram` baÅŸlığını taşıyor. Bir çeviri yazısı, altına da `Bir Kadın` diye imza atıyor.

Ä°slamiyet konusundaki geniÅŸ bilgisiyle bir kadın olarak düÅŸünceleri, kadınlığı savunuÅŸu ile toplumda ve özellikle kadınlar arasında büyük bir etki yaratıyor. O dönemin en önemli kadın dergilerinden `Hanımlara Mahsus Gazete`, Fatma Aliye Hanım için `Faziletlerin koruyucusu` gibi tabirler kullanıyor.

Fatma Aliye`nin kitap ve makalelerinin yayımından kısa bir süre sonra Batı dillerine çevrilerek yayımlandığını da belirtelim. Kısacası Fatma Aliye Hanım ve kız kardeÅŸi Emine Semiye, erken dönem kadın hareketinin öncülerinden.

`Reformcu bir Ä°slam düÅŸünürü ve hukukçusu olan babası Ahmet Cevdet PaÅŸa tarafından yetiÅŸtirilen Fatma Aliye, bazı kaynaklarda Ä°slamcı olarak deÄŸerlendiriliyor` diyen Yaprak ZihnioÄŸlu, bu savın en görünür nedeninin Aliye`nin ürettiÄŸi `Ä°slam Kadını` kavramı olduÄŸunu belirtiyor.

`Kadınsız Ä°nkilap` adlı kitaptan öÄŸrendiÄŸimize göre, Nisvan-ı Ä°slam`daki tartışmalar, Aliye`nin Ä°slam Kadını kavramını, daha çok Avrupa`ya karşı savunduÄŸunu düÅŸündürüyor. Bu sembolik tanım, Batılıların yaÅŸam tarzı, adet ve geleneklerine karşın aydınlanmış/ilerlemiÅŸ Ä°slami gelenek ve kültürü temsil ediyor.

Ä°LK KADIN ROMANCI

1864 yılında Ä°stanbul`da doÄŸan Fatma Aliye Hanım, büyük tarihçi Ahmet Cevdet PaÅŸa`nın kızıdır. Herhangi bir kurumdan eÄŸitim almamasına raÄŸmen kendini yetiÅŸtirmeyi baÅŸarmış ve ilk kadın romancımız unvanını almıştır. Zamanın önde gelen edebiyatçıları tarafından el üstünde tutulan Fatma Aliye, yazılarını ilk zamanlar `Bir Kadın` olarak yayımlamış, kendi ismini ilk defa 1892`de yazdığı `Muhaderat` adlı romanında kullanmıştır.

OSMANLI KADINI KÄ°MDÄ°R

Fatma Aliye`nin kadınlıkla ilgili yazılarının önemli bir bölümü Batı ve Osmanlı kadınlarının toplumsal konumlarının karşılaÅŸtırılmasına ayrılmış. Aliye, Osmanlı kadınlarının durduÄŸu noktayı savundu ama görüÅŸlerini sistematik bir teoriye dönüÅŸtürme fırsatı bulamadan, siyasi iktidar deÄŸiÅŸikliklerinin de sonucuyla, 1. Dünya Savaşı yıllarından itibaren, bir-iki istisna dışında yazmamak ve konuÅŸmamak üzere sustu. Etkin olduÄŸu 19. yüzyılın son çeyreÄŸinde teokratik monarÅŸiye eleÅŸtiri yöneltmediÄŸini, II. Abdülhamid`in kadın eÄŸitimine yönelik reformlarını desteklediÄŸini söylemek mümkün. Seda Kaya GÜLER

Çiçek böcek de koyabilirdik ama biz risk aldık

MERKEZ Bankası`ndan, 50 TL`lik banknotlar üzerinde yer alan Fatma Aliye savunması geldi. Merkez Bankası BaÅŸkanı DurmuÅŸ Yılmaz, Fatma Aliye`nin Ä°slamcı olduÄŸu ve Atatürk devrimlerine karşı çıktığı yönündeki deÄŸerlendirmelere tepki göstererek, `Paranın üzerine çiçek, böcek, hayvan da koyabilirdik. Ama biz risk aldık. Bir mesajımız olsun istedik. Yanlış yapmadık. Fatma Aliye`yle ilgili yapılan eleÅŸtirilerdeki bilgiler yanlış` dedi. Yılmaz, Fatma Aliye`nin siyasi bir akımla ilgisi bulunmadığını ve `Uzak Ülke` adında Atatürk`ü eleÅŸtiren bir kitap yazmadığını belirtti.

Ekonomi Muhabirleri DerneÄŸi(EMD) üyeleriyle bir araya gelen Yılmaz, banknotların üzerindeki kiÅŸilere yönelik eleÅŸtirilere yanıt verdi. Yılmaz, TL banknotları hazırlarken bugüne kadar iÅŸlenmemiÅŸ temaları ele alarak farklı birÅŸeyler yapmak istediklerini söyledi.

MÄ°MAR SÄ°NAN`DAN BAÅžKA MÄ°MAR YOK MU

Yılmaz, ilgili birimlerden, Türkiye`nin önemli tarihi yerleri, el sanatları, bitki örtüsü, hayvanlar ve Türkiye`de yetiÅŸen ÅŸahsiyetler gibi öneriler geldiÄŸini belirterek, `Parayı, Türkiye`nin çiçek, böcek ve hayvanlarıyla da donatabilirdik. Fakat para herkes tarafından kullanıldığı için bir mesajımız olsun dedik. Bu, risk almaktı. Risk alalım dedik. Nötr olmak kenara çekilmektir. Gölbaşında yaÅŸayan bir çiçek varmış. Onu da getirdiler. Ama Türkiye`nin bir geçmiÅŸi ve bu geçmiÅŸi oluÅŸturan ÅŸahsiyetler var. Mimar Sinan dışında mimar yok mu. Ülkenin kültürel hayatına katkısı olsun dedik. Belli ÅŸahsiyetlerin konmasına karar verdik` diye konuÅŸtu.

EN ESKÄ° YUNUS EMRE`YDÄ°

YIlmaz, her bir kupür için 10 civarında kiÅŸi önerildiÄŸini aktararak, bu kiÅŸilerin seçerken, ilk defa kullanılmış olması, Ä°bn-i Sina ve Ali KuÅŸçu gibi baÅŸka ülkelerde kullanılmamış olması, yerli olması, evrensel deÄŸerleri yurt dışına taşıması ve herhangi bir siyasi görüÅŸle iliÅŸkilendirilmemesi gibi kriterlere uyduklarını aktardı. Yılmaz, tarihin her döneminden bir kiÅŸi seçmeye ve kadın-erkek dağılımını iyi yapmaya da dikkat ettiklerini söyledi. `Önerilen isimler arasında tarih sırasına göre en eski olan Yunus Emre olduÄŸu için onu 200 TL`ye koyduk ve günümüze kadar geldik, Bu seçimi yaparken tartışmalar olacağını biliyorduk. Ä°simleri belirlerken de evet tercih kullandık` dedi.

Yılmaz, kiÅŸileri seçerken yanlış yaptıklarını düÅŸünmediklerini belirterek, `EleÅŸtiri serbest ancak kiÅŸilerle ilgili bilgilerin doÄŸru verilmesi gerekir. Fatma Aliye ile yapılan eleÅŸtirileri saygıyla karşılarız ancak eleÅŸtiriye temel teÅŸkil eden bilgiler yanlış. Sözü edildiÄŸi gibi Uzak Ülke adlı bir eseri yok ve saraylı da deÄŸil` diye konuÅŸtu.

Yılmaz, 250-500 TL`lik banknotlar çıkarılması halinde, bu paraların üzerine konacak kiÅŸilerin ÅŸimdiden belirlenmediÄŸini belirterek, banknotların üzerine konan tüm fotoÄŸraflar için telif ödediklerini ve bu telifleri alanların da Mehmetçik Vakfı`na bu ücreti bağışladığını söyledi.

 http://www.aksam.com.tr