Vaktiyle ilköÄŸretim tarih kitaplarında Birinci Dünya Savaşı ve Osmanlı`ya dönük isyanlar ele alınırken `Batılı güçlerle anlaÅŸan ve devleti arkadan vuran hain Araplar`dan bahsedilirdi. Senelerce kendilerine her türlü imkânı sunan Osmanlı`ya kılıç çeken, MehmetçiÄŸi kızgın çöllerde avlayan acımasız bedevilerdi onlar. Bir anlamda Cumhuriyet sonrası yükseltilen `Türk`ün Türk`ten baÅŸka dostu yoktur` dar anlayışının tezahürü. Fakat seneler ilerledikçe söz konusu devirde Ä°ttihad ve Terakki Fırkası mensubu bazı Osmanlı idarecilerinin astığım astık, kestiÄŸim kestik davrandıkları ortaya çıktı. Böylece Türkiye`deki `Hain Arap` anlayışının temeli dinamitlendi. Sahi, salt bağımsızlık gerekçesiyle ve nankörlükleri yüzünden mi isyan etmiÅŸti Araplar? Onların bu kararı almasında ya da en azından bu hususta geniÅŸ halk kitlelerinin kolayca etki altına girmesinde bazı siyasi hataların ne kadar tesiri vardı?

Harb süresince Åžam`daki Dördüncü Ordu`nun kumandanlığını üstlenen Bahriye Nazırı Cemal PaÅŸa`nın meÅŸhur Âliye Mahkemeleri gün yüzüne çıkınca saklı gerçeklerden bir kısmı öÄŸrenilebildi. Arap dünyasının önde gelen kimi entelektüelleri, 1916 ilkbaharında Beyrut`ta ve Åžam`da kurulan daraÄŸaçlarında can vermiÅŸti. Ä°nfaz kararları Cemal PaÅŸa`nın Lübnan Âliye Kasabası`nda kurduÄŸu askerî mahkemede alınıyor ve anında uygulanıyordu. Asılanların suçları, baÄŸlı bulundukları devlete yani Osmanlı`ya baÅŸkaldırmak, bağımsızlık maksadıyla kimi Avrupa ülkeleriyle, özellikle de Fransa`yla gizli temaslarda bulunmaktı. Bu görüÅŸmeler `vatana ihanet kabul edilmiÅŸ` ve 34`ü vicahî, 54`ü de gıyabî 88 kiÅŸinin idamına karar verilmiÅŸti. Ayrıca çok sayıda kiÅŸi de hapis ve sürgünle cezalandırılmıştı. Cemal PaÅŸa`nın kurduÄŸu mahkemede verilen kararlar Türk-Arap iliÅŸkilerinde zamanla derin bir düÅŸmanlığın doÄŸmasına yol açacak kırılmaydı. Modern Arap tarihi de bu meseleye `gaddar Türk`ün `adaletsiz` kararları nazarıyla bakıyordu.

ARAP Ä°HTÄ°LÂLÄ° VE ÅžAM MAHKEMESÄ°

Cahit Kayra

Yeditepe Yayınevi

{mosgoogle}