Fevzi Çakmak adı, üzerinde yaÅŸadığımız coÄŸrafyada, 20. yüzyılın en büyük komutanlarından biri olarak tarihe geçti.

Osmanlı döneminde `Kumandan Kavaklı Fevzi Efendisi` olarak tanındı. Ä°lk önemli görev yeri olarak gittiÄŸi Balkanlar`da, Türk askerine yeni bir bakış açısı kazandıran, Birinci Dünya Savaşı`nda müttefikimiz olarak savaÅŸa girdiÄŸimiz Almanlar`a haddini bildiren komutan olarak bilindi.

Kudüs`te 7. Ordu`nun karargahını kurmak istediÄŸinde oraya önceden konuÅŸlanan Alman askerleri tahliye emrini dikkate almayınca, `hepsini öldürün` diyecek kadar yürekli bir komutan olan Fevzi PaÅŸa`nın asıl misyonu, Mondros Mütarekesi sonrasında baÅŸlıyor. Harbiye Nazırı olarak, Ankara`ya geçen Mustafa Kemal ve arkadaÅŸlarına, Ä°stanbul`da `içerden biri` olarak en büyük desteÄŸi saÄŸladı.

Fevzi PaÅŸa`nın bütün riskleri göze alarak yaptığı bu fedakarlıkları, kimileri `Ankara ekibine geç katıldı` diye eleÅŸtirmeye kalktı. Ankara`ya ulaÅŸtığında, gördüÄŸü ilgi ve saygı, o güne kadar hiçbir isme gösterilmemiÅŸti.

KurtuluÅŸ Savaşı yıllarında ümidini hiç yitirmedi. Hatta, Mustafa Kemal PaÅŸa`nın ümitsizliÄŸe düÅŸtüÄŸü zamanlarda bile çıkış yolu Fevzi PaÅŸa`dan geldi. Ä°kinci Ä°nönü Savaşı`nın en kritik anında muharebelerin seyrini deÄŸiÅŸtiren biri oldu.

Bilecik Üniversitesi ÖÄŸretim Görevlisi Rahmi AkbaÅŸ`ın bir araÅŸtırma kitabı olarak hazırladığı `MareÅŸal Fevzi Çakmak` kitabı, Fevzi Çakmak ile ilgili bugüne kadar yazılanların en kapsamlısı olarak basıldı.

Ötüken Yayınları`ndan çıkan kitap, 448 sayfa.

Ä°kinci Ä°nönü Savaşı`nın en kritik anında Ankara`dan muharebelerin seyrini nasıl deÄŸiÅŸtirdiÄŸi kitapta ÅŸöyle anlatılıyor:

`Uzun boylu, genç, kumral zabit çok ağır bir ameliyat masasından kalkmış gibi bütün kanı çekilmiÅŸ, gözlerinde getirdiÄŸi haberin yası, içeriye girdi. Mustafa Kemal PaÅŸa`nın yanında oturduÄŸu masanın üstünden telgrafı uzattı.

`Okumaya lüzum yok. Harbi kaybetmiÅŸiz`

Size o anda nasıl bir sessizliÄŸin odada hüküm sürdüÄŸünü tarif etmek müÅŸküldür. BaÅŸlarımız eÄŸildi. Daha iÅŸitmediÄŸimiz haberin fecaatini ve bu vaziyetten doÄŸacak felaketi düÅŸünüyorduk.

Mustafa Kemal PaÅŸa beÅŸ saniye telgrafa bakıyor, fakat bize bir ÅŸey söylemiyordu. Nihayet karar verdi:

`ArkadaÅŸlar, harbi kaybettik. Dinleyiniz gelen haber ÅŸudur.

……

Garp Cephesi Kumandanı Ä°smet PaÅŸa, `Buralarda buralarda düÅŸman süvarilerini gördüÄŸünü haber veriyor ve hemen ricat (geri çekilme) emrini verdim` diyordu.

…..

Orduya ricat emrini verdiÄŸini bildiren telgraf okunduÄŸu anda, sessizce Mustafa Kemal PaÅŸa`nın yanından ayrılan Fevzi PaÅŸa, diÄŸer odada makine başına geçerek görüÅŸmelere baÅŸlar. Durum gerçekten feci idi. Ä°smet PaÅŸa, ricat emrini verdikten sonra, kendisi de karargahı ile cepheden uzaklaÅŸmıştı.

…..

Gevzi Paşa, o esnada buldurabildiği cephe Kurmay Başkanı Yarbay Naci`ye:

`Garp C

Kitaptan bir baÅŸka anekdot yine Temmuz 1921`in karanlık günlerine iliÅŸkin. EskiÅŸehir– Kütahya SaÅŸavaşı`nın kaybedildiÄŸi günleri takip eden zaman dilimi.

`Karargahta tek heyecanlı ve ümitli insan Fevzi PaÅŸa idi. Dr. Adnan Bey`in Mustafa Kemal PaÅŸa ile konuÅŸtuÄŸun gördüm. Ä°kisi de odanın ortasında, ayakta duruyordu. PaÅŸa`nın yüzü sapsarı idi. EskiÅŸehir`den gelecek haberleri beklememi söyledi. Oturdum. Nihayet neticeyi öÄŸrendik. Yakup Kadri de bizimle beraber karargahta durdu. Mustafa Kemal PaÅŸa`nın yaveri durmadan haber getirirken, Mustafa Kemal PaÅŸa hepsine sövüyordu. Nihayet, sabah oldu. Mustafa Kemal PaÅŸa:

- Ä°smet, EskiÅŸehir savaşını kaybetti, haydi birer fincan kahve daha içelim, dedi

Dr. Adnan biraz odadan kaybolduktan sonra geri döndüÄŸü zaman, daima kötümser görünen yüzü gülüyor ve sevinçli görünüyordu. Mustafa Kemal PaÅŸa:

- Neredeydin Adnan diye sordu.

O da Fevzi PaÅŸa ile konuÅŸtuÄŸunu, onun için iyimser olduÄŸunu, Yunanlılar`ı yeneceÄŸimizi söylediÄŸini ifade etti.

Mustafa Kemal PaÅŸa da güldü ve Fevzi PaÅŸa`yla epeyce alay etti. Ama yine de memnun görünüyordu. Çünkü böyle anlarda o da fala ve rüyaya inanırdı.`

ephesi, karargahı ile temas temin edilip oradan yeni bir emir alıncaya kadar benim emrimdesiniz. Ricat edilmeyecek, derhal düÅŸmanı takibe baÅŸlayacak ve durumdan sık sık beri haberdar edeceksiniz`

emrini veriyor.

Bu esnada, aranmakta olan Ä°smet PaÅŸa da Çukurhisar– EskiÅŸehir arasında bulunarak durumdan haberdar edilir ve Fevzi PaÅŸa`nın emri bildirilir.`

Fevzi PaÅŸa, her zaman disiplinli bir komutan oldu. `Asker duruÅŸu`nu hiçbir zaman bozmadı. Büyük Taarruz`un harekat planını mevki mevki yerinde incelemeler yaparak hazırladı. Büyük Taarruz`un bitmesini ve takip edilen düÅŸmanın ardından Ä°zmir`e girilmesini günü gününe hesapladı.

Sonrasında ilan edilen Cumhuriyet döneminde, Mustafa Kemal Atatürk`ün en deÄŸer verdiÄŸi ve en çok saygı gösterdiÄŸi isim oldu. MareÅŸal`in içki içmediÄŸini bilen Atatürk, onun sofrasında olduÄŸu zamanlar içki servisi asla yaptırmadı. GeliÅŸinde ve gidiÅŸinde hep ayaÄŸa kalkarak selamladı.

Atatürk`ün ölümünde ise herkesin kendi adını telaffuz ettiÄŸi bir günde, dönemin Ä°çiÅŸleri Bakanı Åžükrü Kaya`ya söyledikleri, `demokrat asker duruÅŸu`nun ne olduÄŸunu ortaya koyuyor:

`Bir ordu kumandanı, çıkıp Meclis`in seçimine müdahale ederse kendi elimle gider, orada vururum onu!..` diyecek kadar Meclis`in tercihine önem veren biri.

Genelkurmay BaÅŸkanı olarak bu sözlerle Ä°smet Ä°nönü`nün önünü açan Fevzi Çakmak`ı sonraları acı bir kader bekler. Ä°smet Ä°nönü, Ä°ngiltere`ye verdiÄŸi sözü yerine getirmede Türkiye`nin Ä°kinci Dünya Savaşı`na girmesinin önünde engel gördüÄŸü için Fevzi PaÅŸa`yı `yaÅŸ haddinden` emekliye ayırdı.

Fevzi Çakmak, evinde çevresinden uzak sakin günler geçirirken oturduÄŸu eve bir gün memurlar geldi. Milli Emlak`a ait olan evi derhal boÅŸaltması gerektiÄŸi tebliÄŸ edildi. MareÅŸal`in evin tapusunu göstermesi üzerine görevliler ayrılıp gitti. Ancak aradan çok zaman geçmedi bu kez kapı bir baÅŸka gerekçe ile çalındı.

`Ä°kamet ettiÄŸiniz Çankaya`daki ev, askeri yasak bölge dahilinde olduÄŸu için istimlak edilmesi…` diye bir tebligat yapıldı.

Ankara`dan uzaklaÅŸtırılmak istendiÄŸini fark eden Ä°stiklal Savaşı`nın en önemli komutanı, Ä°stanbul`a döner. 1946 seçimlerinde Demokrat Parti listesinden bağımsız aday olur. 200 bine yakın kiÅŸinin oyu ile Meclis`e gider. CHP`li milletvekilleri, MareÅŸal Meclis`te kürsüye her çıktığında onunla alay etti.

1950 Mayısında ise dünyadan ayrıldı. Ä°ktidarının son günlerini yaÅŸayan CHP, son ve acı intikamını PaÅŸa`nın ölümü ardından almaya kalktı. Radyodan MareÅŸal`in ölümünün duyurulmasının ardından oyun havalarına geçilmesi, halkı galeyana getirdi. PaÅŸa`nın cenaze törenine yüz binler katıldı.

Rahmi AkbaÅŸ`ın `MareÅŸal Fevzi Çakmak` kitabı, hakkında yazılan ama basılmayan bir çok tezin de araÅŸtırılması açısından çok önemli bir eser.

Kitapla ilgili teknik bilgiler için bu linki kullanabilirsiniz

http://www.haber7.com