“Bavê Kurdan”: Abdülhamid uÄŸruna ayaklanan Kürtler .Tarihimizin bilinmeyen bir sayfası

Usulüne uygun olarak defnedilmeyen ölülerin ruhları nasıl ıstıraptan kavrulur ve yakınlarına musallat olursa, Osmanlı’nın mezarı üzerinden yol geçirmekle de onun hakkından gelemeyeceÄŸimizi görelim ve Osmanlı’yı gerçekten ait olduÄŸu yere, içimize gömelim. Onun ruhuyla barışalım.

Atatürk’ün okul arkadaşı Ali Fuat Cebesoy, Frederick P. Latimer’in kendisiyle yaptığı konuÅŸmada, Atatürk zamanında yazılan tarih kitaplarında Osmanlı’nın çok az ve kronolojik olarak yer almasını ÅŸöyle açıklamış:

“Atatürk kasten unutturmak istedi eski cehalet ve taassubu... Osmanlı ananesini takip etseydik biz imkân yok inkılâp yapamazdık. O saÄŸken mekteplerde okunan Osmanlı tarihi mümkün olduÄŸu kadar kısa, kronolojik bir tarihti. Etileri, Sümerleri Osmanlı’nın yerine doldurdu inkılâpları yerleÅŸtirsin diye. Ne yaptı yaptı Osmanlıyı durdurdu ve yeniyi kurdu.” (”Askeri ve Siyasi Belgeler”, Temel Yay., 2005, s. 254)

Bu çarpıcı ifadeler, tarihçi Toynbee’nin Osmanlı medeniyetinin çökmüÅŸ deÄŸil, durdurulmuÅŸ bir medeniyet olduÄŸu tezini kuvvetlendiriyor. Evet, durdurulmuÅŸ ya da henüz ruhunu teslim etmeden topraÄŸa verilmiÅŸ bir medeniyet. Bugün hemen her adımda karşımıza çıkması, hortlaması bundan deÄŸil mi?

Ä°ÅŸte Kuzey Irak. Ä°ÅŸte adına ister “GüneydoÄŸu Sorunu”, ister “Terör Sorunu” isterse “Kürt Sorunu” diyelim, kekeme dilimizin açılmaya baÅŸladığı, küllerinden sıyrılan bir baÅŸka gerçekle daha yüzleÅŸiyoruz. Tarih, kendisini unutanları asla affetmiyor çünkü.

Bugün bir pencere daha açalım o unutulmuÅŸ yüzümüze ve ilginç bir “Kürt isyanı”yla yüzleÅŸelim. Yalnız bu isyan biraz farklı. Ve ibretlerle dolu.

Sultan II. Abdülhamid’in sıfatlarını biliyorsunuz. Ermeniler “Kızıl Sultan” dediler ona, Nihal Atsız “Gök Hakan” dedi, Necip Fazıl ise “Ulu Hakan”. “Gaddar” diyenler de oldu, Sivas yöresinden derlenen bir türküde olduÄŸu gibi asker öldüren deÄŸil, “asker yaÅŸatan Sultan” diyenler de. Ancak az bilinen bir gerçek, Kürtler tarafından da sahiplenilmesi bir yana, “Kürtlerin Babası” olarak baÅŸ tacı edilmesi. O, “Bavê Kurdan” olarak anılırdı Kürt aÅŸiretleri arasında.

Wadie Jwaideh’in “Kürt MilliyetçiliÄŸinin Tarihi” baÅŸlıklı doktora tezinden öÄŸrendiÄŸimize göre, daha MeÅŸrutiyet ilan edilir edilmez Süleymaniyeli Åžeyh Said Berzenci (bildiÄŸimiz Åžeyh Said’le alakası yok elbette) Abdülhamid’i destekleyen ve Jön Türklere açıkça meydan okuyan bir isyanın bayrağını çekmiÅŸti. Meclise karşı PadiÅŸah’ı destekleyen bu isyan bir süre sonra bastırıldı, Åžeyh Said Musul’da gözaltına alındı ve bir yıl sonra çıkan Kürt karşıtı bir ayaklanma sırasında evinin önünde öldürüldü. Ancak bundan sonra bölge, uzun süre dinmeyecek bir anarÅŸinin içine sürüklendi (oÄŸlu Åžeyh Mahmud ise Mondros’tan sonra Ä°ngilizlere isyan edecekti).

Ancak asıl üzerinde durulması gereken bir isyan vardır ki, tahtından indirilen Abdülhamid’in intikamını almak için baÅŸlatılmıştır. 24 Temmuz 1908 tarihli Jön Türk ihtilalinin ardından yeri rejimi, MeÅŸrutiyet’i tanımadığını ilan Millî Konfederasyonu reisi ve Abdülhamid’in en güvendiÄŸi Hamidiye alaylarının komutanlarından Ä°brahim PaÅŸa ayaklandı ve bağımsızlığını ilan etti. Nisan 1909’da tahtından indirilen Abdülhamid’i desteklemek amacıyla 1.500 silahlı adamıyla Åžam’a yürüdü.

O sırada Selanik’te Alatini KöÅŸkü’nde dünyadan tecrit edilmiÅŸ bulunan Sultan Abdülhamid’in olanlardan haberi yoktur elbette ama Åžam’da bir Kürt subayı, onun adına ÅŸehri iÅŸgal ediyor ve Suriyelileri Jön Türklere karşı Abdülhamid bayrağı etrafında yeniden birleÅŸmeye çağırıyordu. Ne var ki, Jön Türklerin gönderdiÄŸi kuvvetler karşısında yenilgiye uÄŸrayan Ä°brahim PaÅŸa kuvvetleri, Urfa ve Rakka arasındaki Abdülaziz Dağı civarına çekilecek ve oradan aÅŸiretin merkezi olan ViranÅŸehir’e dönerken, kendisini yakalamak için görevlendirilen Åžamar aÅŸiretiyle girdiÄŸi bir çarpışmada öldürülecekti.

Martin van Bruinessen’in “AÄŸa, Åžeyh, Devlet” adlı çalışmasında da kısa bir bilgi bulabileceÄŸiniz bu ilginç isyan üzerinde tarihçilerimiz nedense yeterince durmuÅŸ deÄŸildir. Ancak baÅŸarısız da olsa bu iki isyan giriÅŸimi, Sultan Abdülhamid’in Kürtlerin dünyalarında iÅŸgal ettiÄŸi yerin ve uyandırdığı bilincin derinliÄŸini göstermesi bakımından dikkate deÄŸer göstergelerdir.

Burada bazı tarihçilerin Abdülhamid’in Hamidiye Alayları ile Kürt milliyetçiliÄŸi tarihinde bir fetret dönemi, bir geri adım, bir boÅŸluk meydana getirdiÄŸi yolundaki tezlerine karşı Robert Olson’un tespitini aktarmak istiyorum. Olson’a göre, tam tersine, Hamidiye dönemi “Sünni Kürtler arasında dayanışma duygularına katkıda bulunmuÅŸ ve pek çok Kürt gencine önderlik fırsatları sunmuÅŸtur. Dahası, Hamidiye Alayları, pek çok Kürt’e askeri teknoloji ile donanım bilgisi ve bunları kullanabilmek kabiliyeti saÄŸlamıştır.”

Bu satırlar ona neden “Kürtlerin Babası” denildiÄŸini yeterince gösteriyor olmalıdır. Ancak en ziyade konuÅŸma hakkı kendisinin deÄŸil midir? Öyleyse Abdülhamid konuÅŸsun, biz dinleyelim:

“Rusya ile harp vukuunda, disiplinli bir ÅŸekilde yetiÅŸtirilen bu Kürt alayları, bize çok büyük hizmetlerde bulunabilirler. Ayrıca orduda öÄŸrenecekleri “itaat” fikri, kendileri için de faydalı olacaktır... Kürt aÄŸalarının bazılarının çocuklarını, Ä°stanbul’a getirip memuriyete yerleÅŸtirdiÄŸim için tenkit edildiÄŸimi biliyorum. Senelerdir Hıristiyan Ermeniler nazır [bakan] mevkilerini iÅŸgal etmiÅŸlerdir. Bundan sonra da kendi dinimizden olan Kürtleri kendimize yaklaÅŸtırmakta ne gibi bir zarar olabilir?” (Siyasi Hatıratım, s. 52.)

Haksız mı?

Bu e-Posta adresi istek dışı postalardan korunmaktadır, görüntülüyebilmek için JavaScript etkinleştirilmelidir