Etkileri hâlâ sürdüÄŸünden olsa gerek, tarihçiler, yakın tarihe el sürmek, hakkında pek yorum yapmak istemezler. NevÅŸehir Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Metin Hülagü, bu yaklaşımın aksine elini bu sıcak meselelere dokunduruyor ve bizlere Osmanlı"nın son döneminden haberler veriyor.

Hülagü, II. Abdülhamit"in ölümünün 90. yılı hatırasına bir kitap kaleme aldı. "Osmanlı Yunan Savaşı, Abdülhamit"in Zaferi" adını taşıyan ve Yitik Hazine Yayınları"ndan çıkan bu kitap 19. yy Osmanlısı"nı bugünlere taşıyor. Metin Bey"le tozlu raflar arasında bir tarih yolculuÄŸu gerçekleÅŸtirdik ve II. Abdülhamit dönemindeki olaylara dair samimi ve bilgilendirici bir sohbet gerçekleÅŸtirdik.

II. Abdülhamit ve çevresi özel ilgi alanınıza giriyor. Neden Abdülhamit?

19. yy. tarihini inceliyorum. Abdülhamit bize uzak deÄŸil. O dönemin olayları bugün hâlâ canlılığını koruyor. Yunan problemi mevcudiyetini hâlâ sürdürüyor. Bugünkü olaylara vâkıf olabilmek için, kökenini tanıyabilmek için baÅŸlangıcını görebilmek gerekiyor.

II. Abdülhamit tahttan indirilmeseydi Türkiye"nin bugünkü durumu nasıl olurdu?

Çok farklı bir OrtadoÄŸu haritası ortaya çıkardı, çok farklı bir Türkiye coÄŸrafyası olurdu. OrtadoÄŸu"nun da bu kadar parçalı, problemli olacağını hiç zannetmiyorum. Barış ve huzur dolu, Ä°slam ülkeleri açısından da çok daha kalkınmış, geliÅŸmiÅŸ bir manzara olurdu. Çünkü Abdülhamit"in demiryolu ve Ä°slamcılık projeleri o güne kadar kimsenin akıl etmediÄŸi ve uygulamadığı projeler. Abdülhamit herhalde iktidarda sonuna kadar kalsaydı biz dünya savaşına girmezdik. Çünkü Abdülhamit savaÅŸa karşı olan bir padiÅŸah. "Galip gelseniz de savaÅŸ yıkımdır." diyor.

Enfeksiyon kapmazdık belki de deÄŸil mi, direncimiz düÅŸmezdi bu kadar?

Evet, kesinlikle. Ä°srail olmazdı diye düÅŸünüyorum. Çünkü baÅŸtan beri Abdülhamit"in aleyhinde olduÄŸu bir geliÅŸmeydi o.

Balkan savaÅŸlarına mani olacağı için mi I. Dünya Savaşı"na girmezdi diye düÅŸünüyorsunuz?

Tabii. Abdülhamit, aynı milliyetten olmasa bile aynı dinden, aynı kültürden olan bu insanları farklı kamplarda bir arada toplayabilen bir padiÅŸahtı. Herhalde onu çok daha fazla sürdürürdü. Balkan savaşının ve dünya savaşının çıkmaması Türkiye"nin ve bütün insanlığın hayrına olurdu.

Osmanlı-Yunan savaşı, Abdülhamit"in zaferi diyorsunuz. Gerçekten zafer mi bu?

Zaferdir. Kesinlikle zaferdir.

Zafer hükmünü nasıl veriyoruz?

Türk mücadele ve askerî tarihine iki noktadan bakmak lazım. Biz genelde savaÅŸlarda hep galip gelmiÅŸiz ama masada kaybetmiÅŸiz. Bu 97 savaşını da o noktada düÅŸünmek gerekiyor. Askerî cepheden incelediÄŸimizde savaÅŸ tam bir zafer. Üç hafta içerisinde süratle Atina yolu açılmış. Atina"ya gitmek söz konusu iken büyük devletler araya girmiÅŸ ve Osmanlı"yı durdurmuÅŸlar. Bugün de zaman zaman yapıyorlar bu iÅŸi. Ancak masaya, barış görüÅŸme ve müzakerelerine baktığımız zaman geçmiÅŸte olduÄŸu gibi bu savaÅŸta da maÄŸlubiyet var. Dün de aynen geçerliydi, bugün de geçerli. PadiÅŸah tek başına yetmiyor. Ne kadar kıvrak zekalı, öngörülü veya geniÅŸ ufuklu bir padiÅŸah olursanız olun, arkanızda iyi bir ekip, iyi bir siyasi kadro ve iktisadi güç yoksa olmuyor tabii ki. Tek başınıza dünyayı veya ülkeyi yönetmek mümkün deÄŸil.

O dönemde Yunanlıları yenmek yine de çok büyük bir hadise deÄŸil mi?

Åžöyle bir tenkit getiriliyor. Osmanlı gibi devasa bir imparatorluÄŸun böyle küçük bir devleti yenmesine zafer mi denir? Bu savaÅŸ mıdır ki, gibi küçümseyici bir tavır var. Dar çerçevede baktığınızda doÄŸrudur, Yunanistan küçük bir ülke, tabii ki yeneceksiniz. Ama bu bakış açısı kısır ve sınırlı. Burada medeniyetin çatışması var. Yunanistan var ama Yunanistan"ın arkasında bir Batı var. Çünkü Yunanistan"ı zaten kuranlar onlar; Ä°ngilizler ve Ruslar kurdular. Aslında Osmanlı Devleti belki görünürde KurtuluÅŸ Savaşı"nda olduÄŸu gibi Yunanistan"a karşı savaÅŸtı ama aslında Batı"ya karşı savaÅŸtı. DeÄŸerler çatışması, medeniyet çatışması, iki farklı medeniyet arasında bir çatışma var. Kültürel, felsefi, zihniyet çatışması var.

Zaferin Ä°slam dünyasındaki yansımaları nasıldı?

Bu zafer bütün Ä°slam dünyasında coÅŸkuyla karşılanıyor. Ä°ran bile -ki tarih boyunca Osmanlı"yla uÄŸraÅŸmıştır- bu savaÅŸta bize yardım etmiÅŸtir, yardım etmekten dolayı zevk ve mutluluk duymuÅŸtur. O dönemdeki Ä°slam coÄŸrafyasının durumunu da düÅŸünmek ve bu savaÅŸtan aldıkları hazzı ve keyfiyle hatırlamak gerekiyor.

Bundan sonrası için Türk-Yunan iliÅŸkilerini nasıl görüyorsunuz?

Bana göre öncelikle geçmiÅŸi bilmek gerekiyor. "Yunanistan nedir? Nasıl ortaya çıkmıştır? Bugünkü konumuna gelene kadar hangi aÅŸamalardan geçmiÅŸtir? Türk-Yunan iliÅŸkisi nedir?" Kitabın bu anlamda okuyuculara katkıda bulunacağını düÅŸünüyorum. Bazı saplantılardan da kurtulmak gerekiyor. Dünya küreselleÅŸti. Çok savaÅŸtık, çok mücadele ettik ama artık aynı coÄŸrafyadayız, beraber yaşıyoruz. Klasik anlayıştan, kavgacı zihniyetten vazgeçmek, oturup konuÅŸmak, müzakere etmek, ortak çıkarlar için ortak projelere imzalar atmak, bu iliÅŸkileri geliÅŸtirmek gerekiyor. Ama bunları yaparken de, tarih ÅŸuuruyla hareket etmeli. Artık kimse kimsenin toprağını doÄŸrudan doÄŸruya iÅŸgal etme yoluna gitmiyor. Daha çok siyasi ve iktisadi bir egemenlikle ülkeler birbirleri üzerinde hakimiyet kurmaya çalışıyorlar. AnlaÅŸmazlıklarını müzakere yoluyla gidermeye çalışıyorlar. GeçmiÅŸe bakmak ama geçmiÅŸe bakarken de emin ve doÄŸru adımlarla diyalogları geliÅŸtirmek gerekir diye düÅŸünüyorum.

Kitabınızda 1281 adet dipnot ve çoÄŸunu ilk defa gördüÄŸümüz resim ve fotoÄŸraflar var.

Kitap bilimsel bir kitap. 4.000 adet arÅŸiv belgesi kullandık. Osmanlı vesikalarını deÄŸerlendirerek kaleme aldım kitabı. Hamasi davranmayalım, gerçeÄŸi görelim diye titiz bir çalışma çıkarmaya gayret ettim. Yayınevi de kitabı görsel açıdan zenginleÅŸtirebilmek adına çok uÄŸraÅŸtı.