1. Düşünce Yaşamında Gelişmeler

       17. ve 18. yüzyıllarda Avrupa’da düşünce alanında köklü değişiklikler meydana geldi. Bunun sonucu olarak,  skolâstik düşünceden akılıcı düşünceye geçiş tamamlandı. Orta Çağda bilim, kilisenin doğrularının geçerliliğini kanıtlama aracıydı. Modern düşünce, Orta Çağın bu yaklaşımından farklı olarak inanç ve düşünce özgürlüğüne ulaşmanın ürünüdür.

       18. yüzyıl felsefesine aydınlanma felsefesi adı verilir. Bu nedenle. 16. ve 17. yüzyıl da Aydınlanma Çağı adı verilir. Yine, İngiliz düşünürü Condiliac ve Fransız düşünürleri Montesquieu, Voltaire, Jean Jacques Rousseau bu düşünce akımının önemli temsilcilerindendir.

       Aydınlanma Çağı, eskinin bütün düşünce kalıplarını değiştirdiği için hem Fransız İhtifali ve Amerika Birleşik Devletleri’nin kurulması gibi önemli olayların meydana gelmesine neden olmuş, hem de daha sonraki dönemleri derinden etkilemiştir. Aydınlanmacı düşünürler ve bilim adamları, insanın doğanın bir parçası olduğuna, aklıyla paçası olduğu bütünü kavrayabileceğine inanıyorlardı. Bunun sonucunda gözlem ve deneyler de doğa bilimlerinin gelişmesine katkıda bulundu. İngiltere’de başlayan aydınlanma felsefesi, daha sonra Fransa ve Almanya’da da yayıldı. Ülkelerin sosyal ve siyasal özelliklerine uygun biçimler aldı. Aydınlanma felsefesi İngiltere’de daha çok deneyci, Fransa’da akılcı, Almanya’da ise mistik-akılcı nitelik kazandı.

       Aydınlanma filozofları; hürriyet, gelişme, insani değerler, dini hoşgörü gibi tüm insanları ilgilendiren kavramları temel ilke edindiler. Akla, doğaya ve insanın mutluluğuna aykırı peşin yargılara ve boş inançlara karşı çıktılar. Bu filozoflar tarafında akıl, “Mutluluk için gerekli gerçekleri bilmektir.” Şeklinde açıklandı. Aydınlanma felsefesinde, aklın doğru kullanılmasıyla yararlı bilgiye ulaşılabileceği savunuldu.

       Aklın, özgür düşüncenin ve bilimin önündeki tüm engelleri kaldıran aydınlanma felsefesi, toplumların kültür düzeyini yükseltti. Milli egemenlik, demokrasi, insan hakları gibi değerler toplumları büyük ölçüde etkiledi.

2. Tabii ve Beşeri Bilimlerde Gelişmeler

       Aydınlanma felsefesinin getirdiği deneyci ve akılcı görüş, tabii ve beşeri bilimlerde ilerlemeyi sağladı. 18. yüzyılda biyoloji, kimya, fizik, matematik ve ekonomi alanlarında önemli gelişmeler yaşandı. Fransız Lamarce, çevrenin etkisi altında, tüm canlıların değiştiğini belirterek biçim değiştirme teorisini ortaya attı. İngiliz Darwin, Lamarce’ın teorisini geliştirdi ve evrim teorisi ileri sürdü. Fransız Pasteur ile Alman Koch, mikrop ve bakterileri bularak bakteriyoloji bilim dalının gelişmesine büyük katkı sağladılar.

       18. yüzyılda yetişen ekonomistler, devletin endüstri, ticaret ve tarıma getirdiği yasak ve kurallara karşı çıktılar. Fransız Gourney ve İngiliz Adam Smith, bu yüzyılın ünlü ekonomistleri oldular. Adam Smith’in Milletlerin Zenginliği adlı eseri, kapitalist ekonomiyi savunan ve bunun esaslarını belirleyen ilk eserdir.