Nazım Hikmet hapisteyken Prof. Mehmet Şerafeddin Yaltkaya’nın “Simavna Kadısıoğlu Şeyh Bedreddin” isimli kitabını okur.

İsmet Paşa’nın Diyanet İşleri Başkanlığı’na getirdiği bir ilahiyat profesörüdür Yaltkaya.

Olaya şöyle girelim isterseniz.

Timur’un Yıldırım Beyazıd’ı yenilgiye uğrattığı Ankara Savaşı’ndan sonra şehzadeler arasında “fetret dönemi” dediğimiz saltanat kavgaları başladı.

Bu hengamede bazı isyanlar vuku buldu.

Torlak Kemal ve Börklüce Mustafa isyan girişimleriyle ilişkilendirilen Şeyh Bedreddin idam edildi.

Nazım Hikmet de Yaltkaya’nın kitabından yola çıkarak “Şeyh Bedreddin Destanı”nı yazdı 1936′da.

Yaltkaya’nın olumsuzladığı şeyler, Nazım Hikmet için olumludur.

Şeyh Bedreddin’in “İlk Osmanlı sosyalisti” nitelemesiyle anılmasının hikayesi böyle başladı.

Aslında Türk komünistlerinin tarihte bir dayanak aramalarının bir sonucudur bu.

***

İşin aslı Şeyh Bedreddin ‘Hanefi fıkhı’ üzerine eserler vermiş Sünni bir alim ve sufidir.

Bir süre Edirne’de saltanat süren Musa Çelebi’nin Kazaskeri’dir.

Mehmet Çelebi, kardeşi Musa Çelebi’nin saltanatına son verince Şeyh Bedreddin’in payına da sürgün düşer.

Börklüce Mustafa ve Torlak Kemal’in isyan girişimlerinde yer almadığı halde, muarızları tarafından “kendi adına saltanat davası güdüyor” diye Sultan Mehmet Çelebi’ye şikayet edilir.

Kimi rivayetlere göre Şeyh Bedreddin peygamberlik iddiasında da bulunmuştur.

Bizanslı tarihçi Dukas’ın Börklüce Mustafa’ya atfettiği, “topraklar, kıyafetler, hayvanlar ve erzaklar ortak maldır” şeklindeki cümlesi dönüp dolaşıp Şeyh Bedreddin’e yamanıyor.

Şeyhi komünistliğe bağlayan cümle budur.

Yaltkaya da Dukas’ın iddialarına dayanarak olumsuz bir Şeyh Bedreddin portresi çizmiş.

* * *

Oysa Şeyh Bedreddin’i anlatan “Menakibname”nin yazarı Hafız Halil Efendi’ye göre Börklüce’nin zararı -hiç ilgisi olmadığı halde- Şeyh Bedreddin’e ulaşmış.

Hafız Halil Efendi, Hoca Akşemseddin’in talebesi ve mürididir.

İstanbul’un fethine hocasıyla beraber katılan Hafız Halil üstelik Şeyh Bedreddin’in öz be öz torunudur.

Dukas dışında hiçbir tarihçi, Şeyh Bedreddin’i Börklüce Mustafa’nın ve Torlak Kemal’in söylemlerinin piri olarak göstermez.

Anlayacağınız, Şeyh Bedreddin dayanaksız olarak “Osmanlı komünisti” diye nitelenmiş bir şahsiyet.

Söylenecek çok söz var ama en iyisi siz Müfit Yüksel’in “Şeyh Bedreddin” isimli araştırmasını okuyun.

Tarihi belgelere dayanarak yapılmış olan bu çalışma hem önceki araştırmaların zaaflarını ortaya koyuyor, hem Şeyh Bedreddin’in sağlıklı bir portresini veriyor.

Ezber bozan bu önemli araştırmanın raflarda unutulması da ayrı bir tuhaflık.

(A. Muradoğlu, Yeni Şafak, 2009-05-03)