Osmanlı Devleti’nde Çingene Sancağı Rumeli Beylerbeyliği’nde kuruldu. Anadolu’da böyle bir yapılanma yoktu. Bunun nedeni Çingenelerin nüfus olarak Rumeli’de daha yoğun olmalarıydı. Rumeli  beylerbeyliği’nde Çingene Sancağı, bir bölgenin fethinden sonra oluşturulmuş sancak değildi. Çingene Sancağı, Rumeli Eyalet Teşkilatı kurulurken bu teşkilatın bir parçası olarak ortaya çıktı. Bu sancak, sosyal ve coğrafi yapıda zorlayıcı bir değişikliğe gidilmeden idari bir değişiklik yapılarak kuruldu.

Çingene Sancağı, Rumeli’nin sadece bir bölgesini veya bir bölümünü kapsamamakta İstanbul dâhil olmak üzere Rumeli’deki tüm Çingeneleri içermekteydi.Çingene Sancağı’nın kesin kuruluş tarihi hakkında bir veri bulunmamaktadır.Çingene Sancağı’nın varlığını gösteren ilk kayıt II. Bayezid (1481-1512) dönemine aittir.

Bu kayıt, Çingenelerden toplanacak cizye hakkında bir kanunnamedir ve Çingene Sancağı’ndan dolaylı olarak bahsetmektedir. Kanunname’de (903 / 1497), ‘Çingene Sancağı’ ifadesi, kaçan Çingenelerin bulunması ve harac toplayan görevliye yardım edilmesi konusunda Çingene Sancak Beyi’nin görevlendirilmesi ile gündeme gelmektedir8.

Bizim ulaşabildiğimiz kayıtlara göre ilk kez ‘Çingene Sancağı’ ifadesi burada kullanılmıştır.

370 numaralı tahrir defterinde Çingene Sancağı’na ait bir kanunname çıkarılarak bu sancaktaki Çingeneler’in yerleri tespit edilmiştir. Buna göre Çingenelerin Rumeli’de dağıldıkları yerler şöyledir:

Der kaza-i Daru’l Fethi Kostantıniyye, der kaza-i Silivri, der kaza-i Pınarhisarı, der kaza-i Kırkkilise, der kaza-i Çirmen, der kaza-i Akçakızanlık, der kaza-i Hasköy, der kaza-i Yenice-i Zağra, der kaza-i Edirne, der kaza-i Filibe, der kaza-i Tatarpazarı, der kaza-i Eskihisar-ı Zağra, der kaza-i Dimetoka, der kaza-i Keşan, der kaza-i Gümülcine, der kaza-i Yenice-i Karasu, der kaza-i Drama, der kaza-i Siroz, der kaza-i Üsküp, der kaza-i Kalkandelen, der kaza-i Köprülü, der kaza-i Yenice-i Vardar, der kaza-i Selanik, der kaza-i Kara-ferye, der kaza-i Serfice, der kaza-i Kırçova, der kaza-i Pirlepe, der kaza-i Manastır, der kaza-i Kestorya, der kaza-i Horpeşte, der kaza-i Bihlişte, der kaza-i Görice, der kaza-i Florina, der kaza-i Sofya, der kaza-i Şehirköy, der kaza-i Berkofça, der kaza-i Yanbolu, der kaza-i Prevadi, der kaza-i Ilıca-i Köstendil, der kaza-i Ustrumca, der kaza-i İştip, der kaza-i Kratova, der kaza-i İvrinya, der kaza-i Menlik, der kaza-i Ağrıboz, der kaza-i İzdin, der kaza-i Livadiye, der kaza-i İstefa, der kaza-i Atina, der kaza-i Tırhala, der kaza-i Alasonya, der kaza-i Yenişehir, der kaza-i Fenar, der kaza-i Çatalcı, der kaza-i İnebahtı, der kaza-i Vulçıtrın, der kaza-i Novaberi, der kaza-iİskenderiye, der kaza-i İpek, der kaza-i Alacahisar, der kaza-i Zaptana, der kaza-i Avlonya, der kaza-i Delvine, der kaza-i Belgrad

Var olan etnik değerler üzerine kurulan Çingene Sancağı’nın merkezi Kırkkilise (Kırklareli)’dir10 Çingene Sancağı’nı Çingene Sancak beyi yönetir fakat Çingene Sancak Beyi, Çingene değildir. Çingene Sancak Beyi, geri hizmete dâhil olan ve olmayan Çingenelerin vergilerinin toplanmasından sorumludur.

Rumeli Eyaletinde 1520-1535 yılları arasında Barkan’ın vermiş olduğu bilgiye göre 1. 031.799 hane vardır. Bu hanelerin 194. 958’i Müslüman, 832.707’si Hıristiyan ve 4.134’ü Yahudi’dir. 14.997 hane olan Rumeli’de Çingenelerin 4.203 hanesi Müslüman, 10.294 hanesi de Gayri Müslim’dir11. Buna göre Çingenelerin üçte biri Müslüman’dır. Rumeli Çingenelerinin Rumeli’de yaşayanlara göre oranı %1’dir.

SDÜ Fen Edebiyat Fakültesi

Sosyal Bilimler Dergisi

Aralık 2009, Sayı:20, ss.33-46.

Emine DİNGEÇ

Editör Notu:Çingeneler hiç bir şekilde devşirilmezdi.