Blak Bey

Osmanlı topraklarına 1826 yılında ayak basan Blak ailesinin serüveni, Aleksandr Blak'ın İzmir'deki Fransız ticaret kolonisine 'temsilci' seçilmesiyle başlar.

Ticaretin kendisine pek kâr getirmediğini anlayan Aleksandr Blak, Fransız Elçiliği tarafından

İzmir'de yayımlanan 'Spectateur Oriental' gazetesine yazılar yazmaya başlar. O yıl, gazeteye de ortak olur. Artık sadece dışarıdan katkı yapan değil, gazeteyi fiilen idare eden ve Yakındoğu politikasında etkin rol oynayan bir kişi haline gelmiştir.

Aleksandr Blak'ın Avrupa devletlerinin ticari çıkarlarına karşı Osmanlı devletinin yanında yer alan yazılar yazması Fransız, Rus ve Avusturya elçiliklerini karşısına almasına yol açar.

1827'de Navarin'de Osmanlı Donanması'nın İngiliz, Fransız ve Rus donanmaları tarafından hileyle yakılması üzerine, Blak Bey'in tepkisi sert olur.Blak Bey şiddetli makaleleriyle Avrupa devletlerini ve Fransız politikasını eleştirince Fransız Elçiliği, hem onun gazetesini kapattırır hem de makinelerine el koydurtur. Bunun üzerine Blak Bey, 1828 yılında 'Courrier

de Smyrne' adında yeni bir gazete çıkarmaya başlar. Bu gazetede yazılarını daha da ağırlaştırır.

İstisnasız hepsi de Türklere çatmayı ilke kabul etmiş Avrupa basınının karşısına, Osmanlı'nın

tek savunucusu olarak dikilir ve başarılı da olur.

1831'de Sultan Mahmut İstanbul'da bir 'resmi gazete' yayınının hazırlığı içindedir. Türkçe çıkacak gazetenin Arapça, Rumca ve Ermenice nüshaları da bastırılacaktır. Ayrıca Avrupa'ya

hitap edecek Fransızca bir baskı da düşünülür ve bunun yönetimi, Aleksandr Blak'a verilir.

Aleksandr Blak Bey, mali sorunlar yüzünden zor yürüttüğü kendi gazetesini kapatarak 5 Kasım 1831'de 'Moniteur Ottoman' adlı Osmanlı gazetesini yayımlamaya başlar.

1836 yılındaki ölümüne kadar bu görevi sürdüren Aleksandr Blak Bey, Mustafa Reşit Paşa'nın deyimiyle, 'Fransız kamuoyunun fikirlerini Türkler lehine değiştiren' önemli kişiler

arasında yer alır.

Aleaksandr Blak Bey ve 'Moniteur Ottoman'a Avrupa'da gösterilen özel ilginin nedeniyse, Blak Bey'in ve gazetenin ekonomi konularına yaklaşımıdır.Blak Bey, Osmanlı devletinde

ticaret serbestliğini savunmuş ve Osmanlı düzenindeki tekelleri, devletin geri kalmasının

başlıca nedeni olarak mimlemişti. İzmir'de, dolayısıyla Osmanlı topraklarında, batılı anlamıyla bir 'borsa' kurulması girişimlerinde de aynı gazetenin öncülük yapması, Blak Bey'in

serbest piyasa ekonomisi kurallarına temelden taraftar olduğunu gösteriyordu.

Aleksandr Blak'ın Malta'da genç yaşta ölümünden sonra,Babıali, karısını ve beş çocuğunu

koruma altına alır. Anneye toptan bir para verilir. İki erkek çocuğun her birine bir aylık

bağlanır. Büyük oğul Edward Blak, öğrenimini Babıali'nin mali yardımıyla Paris'te Saint

Barbe kolejinde yapar. Öğrenim yıllarında, Paris'te büyükelçi ve babasının dostu olan Mustafa Reşit Paşa kendisiyle sürekli ilgilenir. 1842'de Edward, ailesinin yanına İstanbul'a döner. O zaman 19 yaşına basmıştır.

Türkçe, Fransızca, İngilizce ve İtalyanca konuşmaktadır.Bu durum ona dışişlerinde görev almanın ilk adım olan Tercüme Kalemi'nin kapılarını açar. Daha sonra İstanbul limanı yönetiminde bin kuruş aylıkla göreve atanır.

1845 Mart ayında annesinin de teşvikiyle, babası gibi şansını gazetecilikte denemeye girişir. Dört yıl süren gazetecilik serüveni, aile içinde yarattığı sorunlar nedeniyle, Edward Blak'ın, Babıali'nin Paris elçiliğinde katiplik teklifini kabul edip 1849'da Paris'e gitmesiyle biter. İstanbul'dan ayrılırken, borçlarını ödememesi yüzünden kardeşleriyle arası ciddi şekilde açılır...

Edward Blak Paris'ten kardeşine yazdığı mektupta, Osmanlı yönetiminde gördüğü ilgiyi

şu sözlerle anlatır:

"Dostum, meçhulün değildir ki senin Fransız hükümeti, benimse Türk hükümeti tarafından

benimsenmemizle kaderlerimiz, çocukluğumuzdan beri, tamamen ayrılmıştır. Her birimiz

eğitimimizi, davalarımıza sadakat ve şükranlarımızı sağlayan bu hükümetlerin hesabına

yaptık. Sen kolejli başıboşluğu sonucunda İstanbul'a geldiğinde,ben Türkiye'de hizmet kabul

etmiş bulunuyordum. Türkler bende, kendilerinden saydıkları ve çok fedakarlıkta bulundukları Aleksandr Blak'ın büyük oğlunu görüyorlardı. Biliyorsun ki,gazetenin var olduğu dört yıl boyunca, sahip ve müdür, bendim.

Biliyorsun ki, yolumuz üzerinde karşılaşmaktan kurtulamadığı mız sayısız güçlükle savaşan,

İstanbul'da diplomatik bir elçisi vardır; halbuki Babıali dünyanın merkezi olan Avrupa'nın çevresindeki bu uzak ülkede daha hiç kimseyi akredite olarak atamamıştır.

Edward Blak Bey Amerika'ya Ulâ sınıfının ikinci kademesine terfi ettirilerek ve 3 Nisan 1867'de padişah fermanıyla atanarak gönderilir. 1867 Ağustosunun sonunda Blak Bey, güven

mektubunu Washington'da Amerikan Başkam Grant'a fevkalade görevli Ortaelçi olarak sundu. Başkan'a hitaben yaptığı konuşmada kullanılan basit formüllerle yetinmeyerek kişisel bir not ekledi ve aile bağları dolayısıyla (ilk evliliğine ve Amerika'da büyükbabasının yanında kalan oğluna gönderme yaparak) eskiden beri Amerika'ya karşı duyduğu sevgiyi belirtti.Avrupa bankalarından alınacak borç işini başarıyla sonuçlandırınca,Edward Blak'ın Babıali diplomatları arasındaki ünü arttı.

Aynı günlerde Girit olayları tüm şiddetiyle sürüyordu. Elçi Blak Bey yalnız Amerika'ya göçen

Yunanlıların Girit'le ilgili siyasi etkisine karşı savaşmakla kalmıyor, Osmanlı-Amerikan silah

ticaretini de geliştirmeyi sağlıyordu.

Kuzey-Güney savaşı nedeniyle fazla üretim sonucu Amerika'da ortaya çıkan gereksinim dışı silahların Türkiye'ye satılması işini başarıyla sonuçlandırdı.

Bu başarısının ödülünü, rütbesi Osmanlı sivil hiyerarşisinin en yüksek noktalarından biri olan Ulâ sınıfının birinci kademesine yükseltilerek gördü. Blak bey, Baltimore, New Orleans,San Francisco, Chicago ve Philadelphia'da fahri konsolosluk zinciri oluşturdu. Babıali'nin hediyesi olan büyük ve kıymetli bir Anadolu halısı başkanın görevi süresince Beyaz Saray'ın salonlarından birini süsledi. Washington'da 1872 yılında kordiplomatiğin duayeni sıfatıyla Başkan'a' bütün diplomatlar adına iyi dileklerini sundu.

ABD'nin siyasi ortamında Edward Blak tarafından işgal edilen yerin önemini kanıtlayan bir belge vardır. Bu Birleşik Devletler'in en meşhur tarihi fotoğrafı diye tanımlanan ve Amerikan basınında kopyaları birçok kez yayınlanan bir fotoğraf klişesidir. Bu fotoğrafın ünü yalnızca resimlerdeki kişilerden değil; bu yüksek şahsiyetlerden biri ya da diğeri üzerinde uzun zaman yapılan tartışmalardan gelmektedir.

Edward Blak, 1873 Ağustos'unda yedi yıllık bir sürenin ardından Washington'dan geri çağrılarak Matbuat Dairesi Müdürlüğü'ne atandı.

1876'da Şurayı Devlet üyesi ve başkentin 6. Belediye Dairesinin reisi oldu. Kısa bir süre Bükreş Elçiliğine atanan Blak Bey, 1893'te emekli oldu. Yaşamı 1895'te Büyükada'da sona erdi.

Edward Blak Avrupa tarzında yaşamı çok iyi bildiği gibi,doğu tarzı yaşam biçimine de uymayı bilen bir dünya adamıydı.Washington'daki ikameti sırasında 'Türk viskisi' adı altında

'rakı'nın ABD'ye ithalini ve tanınmasını sağladı.

Edward Blak'ın üç oğlundan Almanya'da eğitim gören Edmond Blak, Osmanlı ordusunda subaylık yapmış ve Blak Paşa olarak tanınmıştır. Blak Paşa, Bükreş ve Londra'da ataşemiliterlik yapmış ve Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra eşinin İngiliz olması nedeniyle istifa ederek İrlanda'ya yerleşmiştir.

İkinci oğul Türkler tarafından Reşad Blak olarak adlandırılan Richard Blak'tır. Almanya'da

eğitim gören Richard Blak,1908'de Berlin Elçilik Katibi oldu.

O günlerde Berlin'de Amerikan uyruklu Josepine Kalman ile evlendi. Berlin'de kurulan Osmanlı Kulübü'nün yöneticileri arasında yer alan Richard Blak, 1911 'de Viyana Elçiliği Müsteşarı oldu. 1918'de Ortaelçiliğe yükselen Richard Blak, Birinci Dünya Savaşı'ndan sonra da Hariciye'deki görevini sürdürdü. 1921'deki Sevr Anlaşması'nın yeniden düzenlenmesi için Londra'ya giden Sadrazam Tevfik Paşa hükümetinin delegeleri arasında yer aldı. 1923'te Cumhuriyetin ilanıyla Cenevre'ye yerleşti ve 1927'de Amerika'da öldü.

Bugün Blak ailesinin ikinci soyundan gelenlerin bilinmemesine karşın, ailenin hiçbir ferdinin Türkiye'de olmadığı sanılmaktadır. Blak'lar, Fransa, İrlanda ve hatta Arjantin'de dağılmış olarak yaşamaktadırlar.

Populer Tarih 2000 Haziran