Cevher Şulul, ileri sürdüğü görüşlerle Latin dünyasında siyaset ve din felsefelerinde büyük bir dönüşüme yol açmış olan İbn Rüşd`ün siyasal yazılarını yorumluyor

İbn Rüşd, siyaset felsefesinde devletin temel yapısını, ortaya çıkış nedenlerini, ahlâkî temellerini, siyasî toplumları ahlâkî bakımdan meşru kılan nedenleri, siyaset bilimi açısından iyi ile kötü toplum arasındaki farklılıkları, siyasî toplumlarda insanları birbirine bağlayan bağları konu edinmiş, anlamaya çalışmıştır. O, bu konuları izah ederken, salt betimlemelerden öteye geçip kavramsal çözümlemelerde bulunmuş, siyasete ahlâkî bir nitelik kazandırmıştır.

Hürriyet savunucusu

İbn Rüşd, siyaset felsefesinde baskıcı ve totaliter yönetimlere karşı hukuku ve insanı merkeze alan bir yönetim tarzı önermiş; devlete adaleti egemen kılmak istemiş; zulme, haksızlığa, siyasî baskıya, hürriyetin engellenmesi fikrine karşı mücadele etmiştir. Bu konuda kendi zamanındaki yöneticileri sözleriyle ve eylemleriyle cesaretle açık bir biçimde eleştirmiş, onların müstebit olduğunu söylemiştir. İbn Rüşd, siyaset bilimine ait bazı ilkeleri, o günün İslâm coğrafyasında geçerli olan siyasî ve sosyal yapıya uygulamış; İslâm tarihinin siyasî, sosyal ve iktisadî gelişimini bu bağlamda yorumlamıştır. Siyasî konjonktürün neden değiştiğini, ihtilâllerin nedenlerini yorumlamak istemiştir.

Erdemli devlet tasavvuru

İbn Rüşd, kendi yaşadığı asırda ideal devletin olabilirliliğine inanmaktadır. Ona göre birincisi Hz. Peygamber (s.a.v.) ve Hulefâ-i Râşidîn dönemi ile diğeri Murâbıtlar`ın ilk yöneticisi Yûsuf b. Taşfîn dönemi olmak üzere erdemli devlet en az iki defa tarih sahnesinde yaşanmıştır. Oysa Eflâtun`un ideal devlet projesi henüz tarih sahnesine çıkmamış ve gelecekte kurulması düşünülen bir devlet olarak görülmektedir, İbn Rüşd, Eflâtun`dan farklı olarak kendi döneminin şartlarında erdemli devletin kurulmasını sağlayacak yeni bir proje de önermiştir.

Cevher Şulul, İslam felsefe geleneğinin büyük ismi ve ileri sürdüğü görüşlerle Latin dünyasında siyaset ve din felsefelerinde de büyük bir dönüşüme yol açmış olan İbn Rüşd`ün siyasal yazılarını kendi bağlamında yorumluyor. İbn Rüsd`in siyaset felsefesinin evrensel ilkelerinin izini sürüyor. İslam dünyasının bu büyük değerinin siyaset teorilerinde yer bulmamasının garipliği, Cevher Şulul`un bu çok önemli çalışmasıyla bir kez daha gözler önüne seriliyor. Siyaset bilimi bölümlerinde neden İbni Rüşd okutulmadığı da ayrıca sorulması gereken bir soru olarak önümüzde duruyor.

Murat Güzel