Ä°ngiltere'nin Osmanlı Devleti'nin ileri gelenlerini tek tek fiÅŸlediÄŸi ortaya çıktı. Ä°ÅŸte belgelerden kısa kısa Ä°ngilizlerin fiÅŸledikleri Osmanlılar hakkında yazılanlar...

Ä°ngiltere, Osmanlı Devleti'nin son 20 yılındaki bütün devlet adamlarını, bürokratları, üst düzey askerî yetkilileri ve aÅŸiret reislerini fiÅŸlemiÅŸ. FiÅŸlenenler arasında kimler yok ki...

PadiÅŸah baÅŸta olmak üzere ÅŸehzadeler, sadrazamlar, bakanlar, ÅŸeyhülislamlar, bürokratlar ve askerler bu fiÅŸlenmeden nasibini almış! Ä°ÅŸin ilginci ise fiÅŸleme metodu ve içeriÄŸi hayli tanıdık geliyor. FiÅŸlenen her tarihî ÅŸahsiyetle ilgili bilgilerin yanında kiÅŸilerin psikolojik tahlilleri yapılıyor. Özellikle kiÅŸisel zaafları, korkuları, evhamları, dostlukları ve düÅŸmanlıkları, siyasî görüÅŸleri ve ailevî sorunları dikkatle not edilmiÅŸ. 1917 yılında yapılan fiÅŸlemeleri 90 yıl sonra ortaya çıkaran isim tarihçi Doç. Dr. Bülent Özdemir.

Amerika Milli ArÅŸivi'nde araÅŸtırma yaparken bir rastlantı sonucu 'hizmete özel' adlı kapsamlı belgelere ulaÅŸan Özdemir, bir anlamda imparatorlukta yaÅŸayan ÅŸahsiyetlerin fiÅŸlendiÄŸini görünce oldukça ÅŸaşırmış. Özdemir'i ÅŸaşırtan belgeler, I. Dünya Savaşı yıllarında Amerika'nın Halep KonsolosluÄŸu görevinde bulunan Cornelius Van H. Engert'e ait özel evraklarıdır. AraÅŸtırmalarını biraz daha derinleÅŸtiren Özdemir, soluÄŸu Ä°ngiltere Milli ArÅŸivi'nde alır. Ä°ngiltere'de de yine aynı yıllarda imparatorluÄŸun GüneydoÄŸu Anadolu ve Irak ve Suriye topraklarında yaÅŸayan aÅŸiretler ve liderleri hakkında toplanan bilgilerin bir araya getirildiÄŸi Ä°ngiliz istihbarat raporlarına rastlar. Bölgede yaÅŸayan aÅŸiret liderleri, dinî liderler, siyasetçiler, Ä°ngiltere'nin planları, bölgenin ÅŸartları ve dengelerin nasıl kurulduÄŸu bilgileri yetkililerin hizmetine sunulmuÅŸ.

Yıllardır Ä°ngiliz arÅŸivlerinde saklı tutulan istihbarat raporlarını "FiÅŸlenen Türkiye" adlı kitabında (Yeditepe Yayınları) ifÅŸa eden Özdemir, Osmanlı'yı idare eden devlet adamlarının, sivil ve askerî yetkililerin içler acısı halini gözler önüne seriyor.

Ä°ngiliz istihbarat elemanlarının ülkelerine geçtiÄŸi raporlar, bugün bile tartışma oluÅŸturacak nitelikte. Bu raporlarda Enver PaÅŸa, Talat Bey ve Cemal PaÅŸa ile ilgili ilginç iddialar mevcut. Yine Cumhuriyet Gazetesi kurucularından Yunus Nadi için 'siyasî bir dalavereci', ressam Osman Hamdi Bey için 'Rum' ibareleri tartışma çıkaracak gibi gözüküyor. Ajanların raporlarında tarihî ÅŸahsiyetlerle ilgili hep olumsuz nitelemeler yok. PadiÅŸah Vahdettin için 'karakter sahibi tek adam' nitelemesi yapılırken, Edirne Müdafii Åžükrü PaÅŸa için "saf ve temiz bir asker" denilmiÅŸ.

İNGİLİZLERİN FİŞLEDİĞİ BAZI İSİMLER

SULTAN V. MEHMET: 70 yaşında. Sade bir yaÅŸama ve sevecen bir yaratılışa sahip birisi. Sultan, iktidara geldiklerinden beri ona bir kukla gibi davranan ve hanedanın diÄŸer üyelerini hor gören Ä°ttihat ve Terakki'nin kurbanı olarak görülmelidir.

YUSUF Ä°ZZETTÄ°N EFENDÄ° : PadiÅŸahın ilk yeÄŸeni. 57 yaşında. Sultan Abdülaziz'in oÄŸlu. Sinirli karakterli bir zavallı. SaÄŸlığı hakkında sürekli yaÅŸadığı halüsinasyonların kurbanı. Alelade bir zekâya ve sessiz bir yapıya sahip.

ABDÜLMECÄ°D EFENDÄ°: 1908'den sonra bir süreliÄŸine cemiyet onu ÅŸeklî baÅŸkan olarak kullanmayı düÅŸündü. Cemiyet'in önde gelen üyelerinin çoÄŸunun üstad seviyesinde oldukları Türk FarmasonluÄŸu üyeliÄŸine kabul edilmesi problem oldu.

PRENS SEBAHATTÄ°N: Yaşı 35. Paris Jön Türklerinin organizatörlerinden birisi, fakat sonradan Cemiyet ile bağını kopardı. Türk olmayan ırkların istedikleri otonomi çizgisinin liderliÄŸini yapması sebebiyle hain ve dönek kabul edilmektedir. Ä°ngiltere sempatizanı ve vatansever bir Türk fakat güvenilmeyecek kadar zayıf biri.

CEMAL PAÅžA: Jön Türk. Bir 'DoÄŸulu'dan daha çok 'Güneyli' bir mizaca sahip. Dürüst, yaratıcı fakat düÅŸüncesizce hareket eden biri. Öfkeli bir mizacı var ve çevresindekilere kaba davranan biri. Büyük bir enerji ve azim sahibi. Gerçekleri görmekten alıkoyan ve ÅŸovenizme varan coÅŸkulu bir vatanseverlik duygusu vardır.

ENVER PAÅžA: 1913'ten beri Harbiye nazırı. Yaklaşık 165 cm boyunda, zayıf bir fiziÄŸe sahip ama Ä°talyan saç tarzı ile oldukça yakışıklı. Açık tenli, parlak gözleri ile tebessüm ettiÄŸinde oldukça çekici bir görünümü var. Oldukça sessiz ve aÄŸzı sıkı biri. Cemiyet'in politikalarında çok etkin olmasına raÄŸmen uzun zaman arka planda kalmayı baÅŸardı.

FERÄ°D PAÅžA (DAMAT): Kültürlü ve okuyan birisi. Eski Sultan döneminde liberal birisiydi ve Jön Türklerin baÅŸa geçmelerine büyük oranda yardım etti. Ancak onların metotlarından iÄŸrendi ve onların karşısında yer almaya baÅŸladı. Jön Türkler, ülkeden ayrılması için onu yıldırmaya çalıştılar.

MAHMUT ÅžEVKET PAÅžA (GENERAL): Yarı Arap olarak oldukça akıllı biri ve Ä°ttihat ve Terakki ile iliÅŸkisi olmasına raÄŸmen tam üyesi olup olmadığı ÅŸüpheli.

MUSA KAZIM: 1908 sonrasında Ä°ttihat ve Terakki'ye katıldı. Aynı zamanda yeni açılan bir mason locasına kaydoldu. Mason locasına kaydolan ilk ÅŸeyhülislam olarak bundan fazlasıyla yararlandı.

DR. RIZA TEVFÄ°K: Yarı Çerkez, yarı Arnavut. 1908'deki rejim deÄŸiÅŸiminden önce ve sonra Jön Türklere özverili hizmetler sunmuÅŸ, dürüst bir liberal. Jön Türkler, liberal olmayan ve jakoben metotlar kullanınca onların karşısında yer aldı.

SÜLEYMAN NAZÄ°F: Musul valisi. Diyarbakırlı. Eskiden gazeteciydi. Kendi çıkarlarına ülkeden daha fazla önem verir. Åžimdi fakir düÅŸmüÅŸ olan köklü ve nüfuzlu bir Kürt ailesinin mensubudur. Jön Türk Partisi taraftarı. SaÄŸlam ayakkabı deÄŸil.

YUNUS NADÄ° BEY: Bir gazeteci ve siyasi bir dalavereci. Önce ÅŸantaj yaparak hayatını sürdürmekteydi sonra Ä°ttihat ve Terakki Partisi'ne katıldı ve özellikle bir Pan-Ä°slamist olarak geliÅŸim gösterdi. Almanya yararına çalışmakta.