Ebced kelimesi, Arap alfabesindeki harflerin kolay ezberlenebilmesi için, harflerin birleÅŸtirilmesiyle meydana gelen 8 anlamsız kelimenin ilkidir.

  Ebced kelimesi, Arap alfabesindeki harflerin kolay ezberlenebilmesi için, harflerin birleÅŸtirilmesiyle meydana gelen 8 anlamsız kelimenin ilkidir.
 
 Ebced, ilk kelimenin adı olduÄŸu gibi, aynı zamanda diÄŸer kelimelerin tümünün de adıdır. Yani ebced, eski alfabeye verilen addır. Abcad, ebicad, ebiced ve abucad da denmesine raÄŸmen tutunmuÅŸ ÅŸekli ebced dir. 8 anlamsız kelime soldan saÄŸa doÄŸru ÅŸöyle sıralanır: Ebced, Hevvez, Hutti, Kelemen, Sa'fas, KaraÅŸet, Sehaz ve ZazaÄŸ. Son kelime Zazığlen veya ZazaÄŸlen ÅŸeklinde de okunmuÅŸtur.
 Ebced'in menÅŸei hakkında çok ÅŸeyler söylenmiÅŸtir. Bunların pek çoÄŸu rivayetlerden oluÅŸmaktadır. Alfabeyi oluÅŸturan 8 kelimenin ilk 6'sının Medyen ülkesinin krallarının adları olduÄŸu; 6 ÅŸeytanın adı olduÄŸu; haftanın günlerinin her birinin adı olduÄŸu; ilâhî Ä°simlerin baÅŸ harfleri olduÄŸu; Hz. Adem (A.S.)'in cennetten kovuluÅŸunun evreleri olduÄŸu; Ä°lâhî emirleri ve yasakları verdiÄŸi; Pers hükümdarı Sâbûr'un çocuklarının adları olduÄŸu vs. gibi birbirinden farklı rivayet ve yorumlara konuyla ilgili kaynaklarda sıkça rastlanmaktadır. Bunun yanı sıra ebcedi dinî motiflerle açıklayan kaynaklar da vardır.
 
 Ebced Hesabı
 
 
 Ebced'in en büyük özelliÄŸi Ebced hesabı adı verilen bir iÅŸlemde kullanılmasıdır. Buna göre, ebced ifadesindeki her harfin bir sayı deÄŸeri vardır ve bu deÄŸerlerden istifadeyle bir çok konuda pek çok iÅŸlemler yapılmıştır. Ä°ÅŸte bunların her birine bu hesabın adı verilir. Ebced alfabe düzeninin harfleri 1'den 9'a, 10'dan 90'a, 100'den 1000'e doÄŸru numaralandırılır. Bunu ÅŸu ÅŸekilde de gösterebiliriz:
 
 
 Ayrıca bu alfabede gözükmeyen pe harfi be gibi, çe harfi de cim gibi kabul edilerek onların sayı deÄŸerlerini alır.
 Eskilerin hisâb el-cümel dedikleri, ebced hesabının 4 çeÅŸidi vardır: Büyük, en büyük, küçük ve en küçük ebced hesabı. Yukarıdaki tablo, eskiden büyük ebced (cümel-i kebîr) olarak ele alınmış, ama
 bugün küçük ebced (cümelsaÄŸir) olarak deÄŸerlendirilmektedir. Kullanıldığı Yerler Ebced alfabe üzerinde her bir harfin bir rakama tekâbül etmesi keyfiyeti, Türk-Ä°slâm kültüründe, hemen hemen her sahaya
 yayılan bir kullanımı ortaya koymuÅŸtur. Rakamla ifâde edilecek ÅŸeyler yazıyla, yazıyla ifâde edilecek ÅŸeyler de rakamla sembolize edilir olmuÅŸtur.
 
 Kullanıldığı yerler kısaca ÅŸöyle sıralanabilir:
 
 Günlük ihtiyaçlarda:
 Özel notlar ve ticarî iliÅŸkilerde kullanılmıştır. Meselâ: 100 akçe alacağı olan birisi alacaklı olduÄŸu kiÅŸiye bir kağıt üzerinde bir kaf harfi yazıp gönderince hem alacağını istemiÅŸ, hem de konuyu aracıdan
 saklamış oluyordu.
 
 Ä°sim sembolü olarak:
 Ä°ki veya daha fazla kelimenin sayı deÄŸerlerinin aynı olmasından istifadeyle birini söylemekle diÄŸeri kastedilmiÅŸ kabul edilerek halk arasında kullanıla gelmiÅŸtir.
 Meselâ: Muhammet kelimesi 92'dir. Aman' kelimesi de 92'dir. Mevlevî kelimesi de 92' ettiÄŸinden bu kavramlar arasında bir alaka kurulmuÅŸtur.
 
 En meÅŸhurlarından biri ÅŸudur:
 Aman lafzı senin ism-i ÅŸerîfinle müsavidir
 Anınçin aşıkın zikri amandır ya Resulullah
 Keza bu konuda ilim = amel = sa'y kelimelerinin sayı deÄŸeri 140'dır.
 Hem sayı deÄŸeri itibariyle hem de anlamca aralarında bir irtibat vardır.
 Hilâl, lâle ve Allah lafzı da sayı deÄŸeri bakımından 66 etmektedir.
 Bu husustan dolayı kültürümüzde hilâl ve lâleye daha özel bir yer verilmiÅŸtir
 
 ÇocuÄŸa isim verilirken:
 DoÄŸum tarihinin bir kelime veya bir, iki
 isimle belirlenmesidir. Hangi isimler çocuÄŸun doÄŸduÄŸu seneyi ebced hesabıyla verirse, o isimlerden biri çocuÄŸa verilmiÅŸtir. Meselâ: H. 1311'de doÄŸan çocuÄŸa Mahmud Bahtiyar, Süleyman HurÅŸid, Yusuf Mazhari', Ömer Rıza ve Recep Servet gibi isimlerden biri verilebilir. Çünkü bunların her biri 1311 etmektedir.
 
 Kitap ve Makalelerde:
 Eskiden kitapların önsöz, giriÅŸ, takdim sayfaları ile numara almayan sayfalar hep ebced alfabesine göre numaralandırılmıştır.
 Kitapların ay ve sene kayıtları, yazı bölümleri ve madde baÅŸlıkları hep ebced düzenine göre tanzim edilmiÅŸtir.
 
 Resmi devlet kayıtlarında:
 Devlet arÅŸivlerinde yer alan birçok resmî belgeler, tutanaklar, fezleke ve mazbatalar, tarihler baÅŸta olmak üzere vak'anüvis kayıtları, vakıf kayıtları ile sayım ve envanter hesapları hep bu hesaba göre tanzim edilmiÅŸtir.
 
 Ä°limlerde:
 Fizik, matematik, geometri ve astronomide sıkça kullanılmıştır.
 Sa'fas kelimesinin harfleri kullanılmıştır. Astronomide büyük rakamlar ÄŸayn harfinin birkaç tekrarı ile de saÄŸlanabilmiÅŸtir. Ebced hesabı, musikide de kullanılmıştır.
 Buna göre sesler ve perdeleri ebced alfabe düzeninden istifade edilerek oluÅŸturulan bir ebced notası ile belirlenmiÅŸtir. Bu hesabın en çok kullanıldığı yerlerden biri hiç ÅŸüphesiz mimarlık tır. Özellikle Mimar Sinan, eserlerinde, boyutların modüler düzeninde çok sık kullanılmıştır. Temel lslâmî kavramlardan oluÅŸan bu hususa birkaç misal verelim:
 Süleymaniye'de zeminden kubbe üzengi seviyesi 45, kubbe alemi 66 arşın yüksekliktedir. Ebced'e göre Âdem' 45, Allah lafzı da 66 etmektedir.
 Yine Selimiye'de de kubbeyi taşıyan 8 ayağın merkezlerinden geçen dairenin çapı 45 arşındır. Kubbe kenarı zeminden 45, minare alemi buradan itibaren 66 arşındır. Süleymaniye ve Selimiye'nin görünen silüetleri 92 arşındır ki, bu da Muhammed kelimesinin karşılığıdır.
 
 Cifr ve Vefk ilimlerinde :
 Ebced hesabı ayrıca cifr, vefk gibi ilimlerde, astrolojide, define aramada da kullanılmıştır.
 
 Tasavvuf ve Din ilimlerinde :
 Ebced hesabının tasavvuf ve din ilimlerinde kullanıldığına ÅŸahit olmaktayız.
 Özellikle Kelime-i Tevhid veya Esmâ-i Hüsnadan bir ismin kaç aded zikr edileceÄŸi ebced tablosuna göre tayin edilir. Kur'an tefsirlerinde ve hatta Kadir gecesinin tayininde de ebcedin kullanıldığını bilmekteyiz.
 
 Tarih düÅŸürmede :
 Ebced hesabının en fazla en fazla kullanıldığı yer hiç ÅŸüphesiz tarih düÅŸürmedir.
 Bunun için o olayın tarihini verecek ustalıklı bir kelime veya mısra söylenir ki, hesaplandığında o olayın tarihi ortaya çıkar. lÅŸte tarih düÅŸürme sanatı adı verilen bu sanat divan edebiyatı boyunca kullanılmış ve bütün kültür varlıklarımızın kitabelerinde yer almıştır.
 
 Eski ve gelecek olayların tarihlerini bulmada:
 Özellikle Kuran-ı Kerim ve hadislerden yapılan çalışmalarla geçmiÅŸ ve gelecek olaylara ait tahminler yapılmıştır. Ä°stanbulun Fethinin beldetun tayyibetun...cümlesinden çıkartılması gibi. Bediüzzaman said-i Nursi'nin Sikke-i Tasdik-i Äžaybi adlı eserinde bununla ilgili çok sayıda örnek bulunmaktadır.

İsmail Yakıt-Osmanlı Ansiklopedisi

Adlara sayısal deÄŸer verme iÅŸlemi Müslüman müneccimler tarafından da bolca uygulanmıştır. -HESAP EL NÄ°M- denen bir iÅŸlem kullanarak, yapılan savaÅŸta hangi hükümdarın galip geleceÄŸini hesaplamışlardır. Hükümdarların adlarının sayısal deÄŸerleri bulunur, içerlerindeki 9 sayıları çıkarılır, geri kalan 9 sayısından küçük olan iki sayı karşılaÅŸtırılarak galip gelecek hükümdar bulunurdu. Ä°ki kalan sayı karşılaÅŸtırılır, biri ötekinden büyükse ve ikisi de tek veya ikisi de çift sayı ise adı küçük sayı olan zaferi kazanacak demektir. Kalanlardan biri tek ve öbürü çift sayı ise, adı büyük sayı olan kazanacaktır. EÄŸer iki kalan sayı eÅŸit ve iki sayı da çift sayı ise savunmada olan hükümdar, kalanlar eÅŸit ve ikisi de tek sayı ise hücumda olan hükümdar galip gelecektir.

Arap alfabesinde kullanılan her harf Allah’ın bir niteliÄŸinin baÅŸ harfi olduÄŸundan, Araplar sayısal alfabenin uygulanması sırasında çok gizli olarak kabul ettikleri yeni bir dizge uygulamışlardır. -ELÄ°F- harfin günlük kullanımındaki deÄŸeri olan 1 yerine ( Allah’ın baÅŸ harfi olduÄŸu için) Allah’ın adının ebcet dizgesine göre hesaplanmış sayısı olan 66 sayısı kullanılmıştır. Bütün bu deÄŸerlendirmeler gizemciler ve kâhinlerin iÅŸine yaramış ve geleceÄŸe ait kurgular yapılmıştır. Bir örnek daha verelim: -ALÄ°- yüce anlamınadır ve -’ayın- harfinin deÄŸeri yani -A- 70 olmasına raÄŸmen 110 olarak (bu dizgeye göre) kabul edilmiÅŸtir.

http://sulunsungurtekin.blogcu.com