Tarihin Tanımı: Tarih ,insan topluluklarının yaşayışlarını ,birbirleri ile olan ilişkilerini (savaş, barış, antlaşma, ticari ve kültürel ilişki vb) yer ve zaman göstererek ,belgelere dayandırarak ,neden-sonuç ilişkisi içerisinde ,objektif bir şekilde ele alıp değerlendiren bir bilimdir.

 Tarihin Konusu: Tarihin konusu insanlığın geçmişine ait her şeydir.Fakat inceleme yapılırken kişisel konular ayrı tutulur.Bir kişinin veya olayın tarihin konusu olabilmesi için ,kişi veya olayın topluma mal olmuş,kişisellikten ayrı olarak çevresine belli bir etkide bulunmuş olması gerekmektedir.

Olay:Tarihi süreç içinde bir anda ortaya çıkan gelişmelerdir.Talas Savaşı ,Malazgirt Savaşı gibi

Olgu:Çeşitli olayların sonuçlarına dayanarak ortaya çıkan uzun süreli ve karmaşık durumlara olgu denir.İstanbul’un Fethi,Anadolu’nun Türkleşmesi,Coğrafi Keşifler gibi

Tarihin Amacı: Tarihin amacı hiçbir olay yada kişi hakkında yargılama yapmak değildir.Tarih yada tarihçi geçmişte yaşananlardan günümüz ve geleceğimiz için yararlı bilgiler çıkarıp , insanların istifadesine sunmayı amaçlar yada amaçlamalıdır.

Tarihin Özellikleri:

-Tarihi olaylar geçmişte yaşanmıştır.

-Tüm olaylar belli bir coğrafi mekana bağlı olarak ,kronolojik belli bir zaman diliminde meydana gelirler.

-Olaylar muhakkak belgelere dayanmalıdır.

-Tarihi olaylar tekrarlanamaz.Bu nedenle deney-gözlem metodları Tarih için geçersizdir.

Tarih tekerrürden ibarettir sözü yanlış bir sözdür.Tarihi olaylar incelendiğinde benzer şartlar dahi oluşsa 2 farklı toplumda bu şartların farklı sonuçlar ortaya çıkarabildiği görülecektir.

-Tarihi olaylar bir tek nedene dayanılarak açıklanması imkansız olaylardır.Her olay farklı sebeplerin birleşmesi ve uygun şartların oluşması durumunda gerçekleşir.Bu şartlar, maddi,manevi,tarihi,dini,kültürel,ticari vs olabilir.

-Olaylar arasındaki neden sonuç ilişkisi Tarihi olayların kesintisiz devam etmesini sağlar.

-Tarihi olayların diğer bilimlerdeki kanun ve kaideleri yoktur.

-Bilinenin aksine Tarihi bilgiler değişkendir.Bulunan yeni belgeler neticesinde tarih değişebilir.Hatta yeniden yazılabilir.

-Bir olayın Tarihe mal olabilmesi için olayın üzerinden belli bir zaman geçmeli,olayın netice ve tesirleri iyice ortaya çıkmalıdır.

-Tarihi değerlendirirken en başta yapılan yanlış günümüz değerleri ile geçmişi yargılamaktır. Tarihi olaylar değerlendirilirken günümüz değil  olayın yaşandığı zamanın değerleri baz olarak alınmalıdır.Aksi halde mühim hatalar yapılır.Örneğin Osmanlı Devletini ancak onun çağdaşı devletlerle ,Fatih Sultan Mehmed’i yine çağdaşı hükümdarlarla değerlendirmek zorundayız.

-Olayların gerçekleşmesinde etkin kişilerde belirtilmelidir.

-En önemli unsurlardan biri ise olay ve durumlar objektif olarak taraf tutmadan ,her hangi bir etki altında olmadan değerlendirilmelidir.Bu yapılmazsa bilimsellik ve güvenilirlikten uzaklaşılır.

-Olaylar arasında neden-sonuç ilişkileri çok sağlam kurulmalıdır.Aksi halde kopukluk meydana gelir bu da kavramayı zorlaştırır.

Tarihin Yöntemi: Tarih yöntem itibarı ile diğer bilimlerden ayrılır.Gözlem ve deney metodları tarihsel bir anlam ifade etmez bu nedenle tarih farklı bir metod kullanır.

Tarih’in temeli yazının icadından günümüze kadar her türlü yazılı materyal ve yakın zamanda ortaya çıkan görsel malzemelerdir.Bunun yanında tarih yazının icadından önceki (Prehistorya) dönemlere ait yazısız materyalleri de kesin bilgi almak her zaman mümkün olmasa bile yeri geldiğinde kullanır.

Tarih yazımı için önce konu belirlenmelidir.

*Tarih yazımının ilk adımı ise Kaynak arama dır.

İlgili konu hakkında her türlü yazılı ,görsel ,duyumsal materyal toplanır.

*Tasnif(Sınıflandırma):Toplanan tüm kaynak materyaller belirli özelliklerine göre sınıflandırılır. Bu işlem gerekli olduğu durumlarda kaynaklara hızlı ulaşılmasını sağlar.

*Tahlil(Çözümleme-Yorumlama):Kaynaklardan elde edilen bilgiler çeşitli yönlerden karşılaştırılır, yorumlanır,açıklanır ve yazıma hazır hale getirilir.

*Tenkit (Eleştir-Kritik-Eleme):Tahlil sonucu elde edilen bilgi ve belgelerin doğrulukları araştırılır,yanlış,eksik ve hatalı olanlar elenir.

*Terkip(Birleştirme-Sentez):Tüm aşamalardan geçen doğru ve güvenilir bilgiler birleştirilir ve yazıma sunulur.

Tarihin Tasnifi(Sınıflandırılması):

Tarih öğrenmeyi kolaylaştırmak amacıyla sınıflandırılır.Zira Tarihi bir bütün halinde öğrenmek imkansızdır.Fakat Tarihi çeşitli özelliklere göre sınıflandırırsak öğrenmek kolaylaştığı gibi ,insanların öğrenmek istedikleri konulara da kolayca ulaşabilmeleri sağlanmış olur.Bu aynı bir portakalı dilimlere ayırarak yemeye benzer.Tarih şu özelliklere bakılarak sınıflandırılır.

1. Zamana göre:Olaylar Kronolojik olarak çeşitli dönemlere ayrılarak ele alınır.Bu işlem yapılırken belirli yüzyıllar,Tarihi Çağlar ,Dönemler ve devirler baz alınır.

Örnek:İlk Çağ Tarihi,15.yy Tarihi,Duraklama Dönemi,Fetret Dönemi,Lale Devri

1. Mekana göre :Olaylar meydana geldikleri coğrafya nın durumuna göre ele alınır.

Örnek:Asya Tarihi,İstanbul Tarihi,Bakırköy Tarihi,Akdeniz Tarihi,Trakya Tarihi

1. Konuya göre:Olaylar ilgilendirdikleri konunun durumuna göre ele alınır.

Örnek: Ekonomi Tarihi,Askerlik Tarihi,Tıp Tarihi,İnkılap Tarihi ,Edebiyat Tarihi

Tarih Biliminin Gelişimi ve Aşamaları:

1. Hikayeci Tarih:En eski tarih anlayışıdır.İlk tarih eserleri bu anlayışla kaleme alınmıştır.Bu anlayışa göre olaylar ve durumlar hikaye şeklinde anlatılır ,olağanüstü olaylar ve efsaneler şeklinde anlatılır.Yer-zaman gibi kavramlara çok fazla dikkat edilmez.Heredot’un yazmış olduğu ‘’Historia’’ bu türün ilk örneğidir.
2. Kronik Tarih:Olayları gerçekleşme tarihine göre ele alıp inceleyen tarih anlayışıdır.Sıra esastır.Buna Hitit ‘’Anal’’ları ve Osmanlı daki ‘’Vakanüvist’’tarihleri örnektir.
3. Öğretici (Pragmatik-Faydacı) Tarih:Temel amacı okuyanların ve toplumun ahlaki değerlerinin yükseltilmesi ,vatan millet sevgisinin yükseltilmesi,birlik ve beraberliğin sağlanmasıdır.Kahramanlık bu yazım da önemli bir unsur olarak yüksek moral motivasyon unsuru olarak kullanılır.Genelde daha çok başarı ve zaferler üzerinde durulduğu ve başarısızlık nedenleri yeterince sorgulanmadığı için bu yazım türü objektif tarihçiliği tam tuturamamıştır.
4. Sosyal Tarih: Olaylar siyasi ,sosyal ve kültürel çerçevede ele alınır.Fakat ayrıntılara girilmez.Duygusallık yoktur.
5. Araştırmacı(neden-nasılcı) Tarih:Olaylar yer zamana göre tüm neden sonuç ve etkileriyle beraber incelenir.Bilimsel tarih anlayışına yönelmiştir.Tüm bilgi ve  belgeler objektif şekilde ele alınır,sorgulanır.

Tarihe Yardımcı Bilimler:

Coğrafya:Üzerinde yaşanılan ve olayların gerçekleştiği yerin tarihi olaylara etkisi büyüktür.Özellikle Beşeri Coğrafya bu etkileri incelemek suretiyle tarihe yardımcı olmaktadır.Örneğin tarihi yerleşim merkezleri hep nehir ve verimli topraklar çevresinde kurulmuşlardır veya savaşlar genelde ovalarda cereyan etmiştir.

Arkeoloji:Kazı bilimidir.Eski insanlara ait alanları(Yer üstü veya yer altı hatta su altı olabilir) kazarak ilgili döneme ait materyaller toplayarak Tarihçinin yorumuna ve istifadesine sunmak arkeolojinin görevidir.

Antropoloji:Irk Bilimidir.Kazılar sonucu ortaya çıkan insan kemik ve kafataslarını inceleyerek ırkları sınıflandıran bilimdir.Bu bilim vasıtasıyla göç eden ırkların ulaştıkları yerler tespit edilebilmektedir.

Etnografya:Kültür Bilimidir.Toplumların örf,adet ve kültürlerini inceleyen bilim dalıdır.

Kronoloji:Takvim bilimidir.Olay ve durumları gerçekleşme zamanlarını sıralayarak tarihe yardım eder.

Epigrafya:Kitabe’ler bilimidir.Anıtlar ve taşlar üzerine yazılan yazıları inceler.

Paleografya:Yazı bilimidir.Eski toplumların yazı ve yazı türlerini inceleyerek tarihe bilgiler sunar.

Filoloji:Dil bilimidir.Eski diller ve günümüz dilleri arasındaki ilişkileri inceler.Dil canlı ve değişken bir unsur olduğu için eski eserlerin yazıldığı dilin yazıldığı zamana göre özelliklerini bilmek olayların ve durumların açıklanmasında çok önemlidir.Örneğin Kur’an tefsiri yapabilmek için 6. yy Arapçasının özelliklerini bilmek gereklidir.

Diplomatik:Devletlerin iç ve dış yazışmalarını ,yazışma özelliklerini inceler .Belgelerin güvenilirliğini de tespit eder.

Nümizmatik (Meskukat-Para bilimi):Eski paraları inceler.Bu paralar devlet ekonomisi,siyasi durum,devlet merkezleri ve hükümdarlarla ilgili bilgiler sağlar.

Sosyoloji:Toplum bilimidir.Toplumsal örgütler,örgütlenmeler ve sosyal hayat hakkında bilgi vererek tarihe yardım eder.

Onosmatik:Yer adları bilimi

Kimya (Karbon 14 metodu):Materyallerin Tarihin hangi dönemine ait olduğunun hesaplanmasını sağlar.

Etnoloji: Birden fazla sayıdaki toplumların gelenek ve göre­neklerini kıyaslamalar yaparak inceleyen bilimdir.

Arkeometri: Arkeolojik buluntuların tespit ve tarihlendirilmesinde fen ve matematiksel ölçme yöntemleri kullanan bilim dalıdır.

Felsefe: Doğru ve bilinçli düşünmeyi, olaylar arasında bağlantı kurup sentez yapmayı sağlayan bilim dalıdır.

Heraldik:Armalar bilimi

Sicilografi:Mühürler bilimi

Genoloji:Soy Kütükleri yada Secere bilimi

Topoloji:Yerel diller bilimi

Antroponomi:İnsan adları bilimi

Tarkan Suçıkar