Nizamüddin Şami’nin ünlü eseri Zafername de Yıldırım’ın hiç ortada yokken eserin “Emirin Sivas tarafına teveccühü” başlığında aniden ortaya çıktığı görülüyor. Aynı zamanda eserde Kadı Burhaneddin den ,Anadolu beyliklerinden ve savaşın kışkırtıcısı Anadolu beylerinden de bahis yoktur. Eserde Şami’nin bir çok olayı görmezden geldiği yada işine geldiği gibi yorumladığı ortadadır. Halbuki Timur’un Asya daki mücadelesinde en küçük bir kalenin kumandanının ya da şehir hakiminin dahi adı sanı açık şekilde yazılmış en basit olaylar anlatılmıştır. Bu noktada Hoca Saadeddin Efendi nin “Tac’üt Tevarih”isimli eserinde Timur tarihçilerine yönelttiği eleştiriler de haklılık payı olduğu görülmektedir.

            Şami’nin bahsettiğimiz isimleri bilmemesi mümkün değildir. Öyleyse burada kasıt vardır. Şami muhtemelen bu isimleri zikretmenin ve bazı olayları açıklamayı gerektireceğini düşünmüş ve bununda Timur’un değerini ve prestijini sarsacağını düşünmüş olabilir. Örneğin Anadolu beylerinden bahsedilmesi durumunda onların Ankara savaşında saf değiştirmeleri hadisesi görmezden gelinmeyecek ,kışkırtıcı oldukları ortaya çıkacak ve böylece savaşın kazanılmasına belki gölge düşmüş olacaktır. Aynı durum kara tatarlar içinde söz konusudur.

            Fakat Yıldırım gibi bir hükümdarın eserin bu bölümüne kadar hiç adının dahi geçmemesi şaşırtıcıdır. İlgili bölümde ise Şami ,elbette Sivas katliamında ve Anadolu seferinde Timur’u haklı çıkartacak sebepler ileri sürerek Yıldırım Bayezid’i Rum valisi (Kayser) olarak gösterir. Timur Tüzükatı’nda ise Yıldırım’ı Kayser diye nitelemektedir.Şami elbette böyle söylemek zorundaydı. Çünkü şunu iyi biliyordu ki Timur tarafında dahi Yıldırım gibi gazi bir hükümdarın üzerine yürünmesine karşı olan bir çok kimseler olduğu gibi daha sonradanda insanlar böyle bir olayın neden ve niçin’ini sorgulayacaklardı. Bu nedenle buna bir önlem olmak üzere Timur’un bütün haklılığı ön plana çıkarılarak ,harekatın tüm dayanakları burada belirtilmeliydi. Ancak bu savunmaların zayıflığı ortadadır.

            Zafername yazıldığında henüz Timur hayattadır ve Çin Seferine henüz başlamamıştır.Bu nedenle Timur’un ölümü ve Çin Seferi bahisleri eserde geçmez.

            Bundan başka Timur’un siyasi hayata atıldığı 1360 lı yıllara kadarki dönemi ile ilgili başından geçenler üzerinde durulmamasını istediğini Şerafeddin Ali Yezdi nin Zafername’sinden öğreniyoruz ki Şami Zafername’sinde de durum gerçekten böyledir. Şami Zafername’sinde Timur’un ilk yılları ile ilgili onun soyunu Cengiz Han’a dayandıran rivayet belirtildikten sonra ilk dönem olayları pas geçilmiştir.Bu durum W. Barthold ve Arapşah’ın onun asil bir soydan olmadığı(Eşkiya bir çete reisi,koyun hırsızı) ile ilgili rivayetleri akla getirmektedir. Ancak günümüz birçok tarihçisi Timur’un soyunun çokta aşağı bir tabakadan olamayacağını ifade etmektedirler.

            Bundan başka Şami zulmünde dahi Timur’u aklayacak bahaneler uydurmakta hatta ve hatta tüm bu zulüm ve tahriplerin Allah’ın isteği ile yapıldığını iddia edecek ve Kur’an ayetlerini dahi bu fikrini destekleyecek şekilde kullanacak bir tavır sergilemektedir.

Tarkan Suçıkar-www.tarihimiz.net

Kaynaklar:

Zafername-Nizamüddin Şami-TTK ,çev.Necati Lugal

Tac’üt Tevarih –Hoca Saadettin-Atsız

Timur ve Tüzükatı-İnsan Yay