Ümmi kelimesi anne anlamında olan ‘’Ünam’’ kelimesi ile aynı köktendir.Ümmi ,anasından öğrendiklerinden başka bir deyişle yaratılıştan gelen bilgilerden başka bilgisi olmayan ,okul,kitap ile eğitim görmemiş kişi demektir.

Kuran bu kelimeyi Ehli kitap denilen Yahudi ve Hıristiyanların kutsal kitaplarından eğitim almamış,kişi ve toplumları ifade etmek için kullanmaktadır.Bunu destekleyen bir ayet Bakara 78 dir.’’İçlerinden ümmilerde vardır ki kitap’ı okumamışlardır.’’

Zira bir çok ayette Arap toplumuna ümmi denmektedir.Ancak bilinmektedir ki o dönemde Arap toplumunda çok sayıda okuma yazma bilen vardı.Örneğin peygamberimizin 40 civarında vahiy katibi vardı.

Ragıp El İsfahani (ölm. 1108) ümmi kelimesini bahsedilen şekilde okuma yazma bilmeyen değil Ehli kitap eğitimi almayan şeklinde açıklamıştır.

Bu açıklamalardan sonra bir takım suallere cevap arayabiliriz.Bu gün peygamberimiz hakkında genel kabul gören durumlardan birisi onun okuma yazma bilmediğidir.Fakat gerçekten böyle midir?

Ankebut Suresine bakarsak burada şu ifade ile karşılaşırız.Allah peygamberimize şöyle hitap etmektedir.’’Sen bundan önce her hangi bir kitap okumuyordun.Onu sağ elinle de yazmıyordun.Eğer öyle olsaydı tutarsızlığa sapanlar mutlaka kuşku duyacaklardı.’’(Ankebut 48)

Bu ifade peygamberimizin hiç okuma yazma bilmediğini mi ,yoksa her hangi bir kutsal sayılan kitabı(İncil ,tevrat) okuyup ta ondan etkilenmediğini mi ifade etmektedir?

Peygamberin okuma-yazma bilmediği düşüncesi bilgilerini hiçbir kitaptan almadığı ve sadece Allah tan beslendiği fikrini kuvvetlendirmek için özellikle işlenmiştir. Peygamberimizin okuma –yazma bilmesi ,bilgilerini Allah tan almasına engel olacak bir durum mudur ?Bu sorunun cevabı mühimdir.

Tersten bakarsak ,peygamberin okuma yazma bilmemesi ,bilgilerini Allah tan almasını kesin şekilde ispatlar mı?Bunun cevabı daha kolaydır.Öyle olsaydı herkesin peygamberimize inanması gerekirdi.Zira okuma-yazma bilmesede insan bilgileri başka yollarla ,başkasına okutmak,ders almak gibi yollarla edinebilir.Dolayısıyla illa ki bilgi edinmek için okuyup yazmak kesin şart değildir.

Peygambere gelen ilk ayet ise Oku’dur.(Alak suresi ilk ayeti :İkra)Aynı surenin 4. ayeti ise Allah’ın kalemle yazmayı öğreten olduğu buyurulmaktadır.Bazı ayetlerde de kalem ve kağıda yemin edilmektedir.

Peygamber bu ayetler doğrultusunda okuma yazmaya çok büyük önem vermiştir.Öyle ki Bedir Savaşında ,esirleri 10 müslüman çocuğa okuma yazma öğretmeleri karşılığında serbest bırakmıştır.

Burada sorulara başka sorularda eklenmektedir.Okuma yazmaya bu kadar önem veren Peygamberimiz bu ayetlere kadar okuma yazma bilmiyordu idiyse bile(?), bu ayetlerden sonra neden öğrenmedi?Ayetler 23 sene devam ettiğine göre nasıl ve neden okuma yazma öğrenmedi?

O zaman bu konuda da biraz duralım.Kaynaklara göre (Buhari ve Müslim de) peygamberimiz Hudeybiye Anlaşmasına Allah’ın Resulu Muhammed şeklinde imza atmıştır.Buna itiraz edilince de Abdullah’ın oğlu Muhammed yazarak imzalamıştır.Bu sahih kaynaklarda peygamberin bu ifadeleri kendi eliyle yazdığı ifade edilmektedir.

Ancak genel kanı uyarınca tarihte peygamberin okuma yazma bilip bilmediği tartışmalarında ,onun okuma yazma bildiğini kabul edenler kafir olarak nitelenmekten kurtulamamışlardır.Bunlardan biriside Endülüs bilgini Baci’dir.O peygamberin okuma yazma bilmesi fikrini mucize olarak ele alsa da bu şuçlamalara muhatap olmuştur.Bundan başka konuyu mucize dahilinde ele alan bir çok bilgin vardır.Misver b. Mahreme,Avn b. Abdullah,Zühri,El Haccac,Kasım b. Selam,el Mukri,el Bakıllani ,Eş Şeybani bunlardan sadece birkaçıdır. Muhammed Hamidullah ta İslam Peygamberi isimli eserinde peygamberin okuma yazma bildiğini ifade etmiştir.Prof.Dr Ramazan Şeşen de Türk Tarih Kurumuna sunduğu bildirisinde Peygamberimizin okuma yazma bildiğini belirtmekte ve bunun Kuran’ın ilahiliğine engel olacağı görüşünün gülünç olduğunu ifade etmektedir.

Bütün bu bilgileri bir araya getirdikten sonra tekrar düşünelim ve sorduğumuz soruların cevaplarını değerlendirip, nacizane görüşümüzü ifade edelim.

Bize göre peygamberimizin okuma yazma bilmesi onun peygamberliğine bir halel getirmez.Zira Kuran ifadesine göre o ,Kutsal kitap denen Tevrat ve İncil den yararlanmamıştır.Onları okuyup öğrenmemiştir.Önemli olan budur.

Bize göre peygamberin ömrü boyunca hiç okuma yazma öğrenmediğini iddia etmek peygambere  daha büyük haksızlıktır.Bu durumda birileri de çıkıp peygamberimiz hakkında dile getirmek istemediğimiz bazı iddialarda bulunabilir ki bulunanlarda vardır.Haşa onun okuma yazma ya düşman ,bilgiye değil inanca önem verdiği gibi hatta bazı yabancı yazarlar tarafından haşa okuma yazmayı öğrenemediği gibi iddialar yok değildir.

Konuyu toplu değerlendirdiğimiz de peygamberimizin okuma yazma yı hayatının hiçbir döneminde  bilmediğini düşünmüyoruz.Onun peygamberliğine kadar okuma yazma bilmediği belki bir ölçüde kabul edilebilir bir iddia dır.Ancak peygamberliğinden sonra muhakkak okuma yazma öğrenerek Müslümanlara bu manada da örnek olduğunu düşünüyoruz.Onun okuyp yazmasının ise Kuran’ın İlahiliğine bir engel olduğu iddiasını ise çok saçma buluyoruz.Zira Kur’an ve hadislerde ifade edilen gerçeklerin önemli bir kısmı o dönemin şartlarında değil günümüzde dahi okuma yazma bilmekle değil ömür boyunca belli bir ilimle uğraşmakla dahi elde edilmesi imkansız gerçeklerdir.

Elbette ki doğrusunu Allah (cc) bilir diyerek konumuzu noktalıyoruz.

Allah’ın selamı üzerinize olsun…

Tarkan Suçıkar