4) ERZURUM KONGRESÄ°

   (23 Temmuz-5 Ağustos 1919)

*Nedeni

1. Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından düzenlenmiştir.
2. Ermenilere karşı izlenecek politikanın esaslarını tespit etmek amacıyla yapılmıştır.

*Kararları

1. Ulusal sınırlar içinde vatan bir bütündür,  parçalanamaz. (Misak-ı milli.)
2. Manda ve himaye kabul edilemez.
3. Kuva-i milliye’yi etkin , milli iradeyi egemen kılmak esastır.
4. Doğu illeri , Trabzon ve Canik halkı işgallere karşı toplu savunma yapacaktır.
5. İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirmezse yeni bir hükümetin kurulması gereklidir.
6. Saltanat ve hilafet korunacaktır.Bundaki amaç , Halifenin nüfuzundan yararlanarak halkın desteğini sağlamaktır.
7. Osmanlı Mebusan Meclisi toplanmalıdır.
8. Hristiyan azınlıklara sosyal , siyasal ve ekonomik dengemizi bozacak haklar verilemez.

*Sonuçlar

1. Bölgesel bir kongre olmasına rağmen aldığı kararlar ile milli bir nitelik taşır.
2. Bu kongre ile yeni bir devlet kurnaya iÅŸaret edilmiÅŸtir.
3. İlk kez milli sınırdan ve Misak-i Milli’den bahsedilmiştir.
4. M. Kemal’in ilk sivil çalışmasını oluşturur.
5. Manda fikri ilk kez reddedilmiÅŸtir.
6. Ulusal egemenlik , milli meclis ve temsil heyeti gibi kavramlar ilk kez kullanılmıştır.
7. İlk kez geçici hükümet kurma kararı alınmıştır.
8. Hristiyan azınlığa verilmiş olan haklara ilk tepki gösterilmiştir.
9. Sivas Kongresi için ön hazırlık olmuştur.
10. Balıkesir ve Alaşehir Kongrelerinin toplanmasına destek olmuştur.
11. Kurtuluş Savaşının esas programını oluşturur.

Not:  1-) Kongrenin bölgesel toplanmasına karar verilmiş ancak M. Kemal ve arkadaşlarının katılması ile kongrede ulusal kararlar alınıp, M. Kemal temsil heyeti başkanlığına seçilmiştir.