Fenikeliler ,MÖ 814 de bu günkü Tunus şehrinin bulunduğu yerde Kartaca şehrini kurmuşlardır.Kurulan liman ve şehir zamanla güçlenerek Akdenizde güçlü bir cumhuriyet olmuş ve Roma ile mücadele edebilecek bir kudrete ulaşmıştır.Fakat tarihe ‘’Pön Savaşları’’ olarak geçen mücadeleler sonunda MÖ 146 da Kartaca yerle bir olmuş ve bu günkü Tunus toprakları Roma işgaline uğramıştır.Bundan sonra bir ara Vandal istilası gerçekleşmiş ,ardından Bizans bölgeye hakim olmuştur.(533)

647 de ise Tunus Müslümanlarca fethedilmiş ve Kayrevan şehri kurulmuştur.800 lerde ise Aglebiler bölgeyi ele geçirmişler ve Sicilya yıda içine alan fakat Hilafetten ayrı bir devlet kurmuşlardır.Ülke 910 da Şii Fatımilerin eline geçti.1048 de bedevilerin bölgeye nakledilmesi ve bedevi istilası ülkeyi perişan etti.1169 da ülke Fas’lı Muvahhidlerin eline geçti.

1228 de ise merkez Tunus olmak üzere Tunus ve Cezayir de kuvvetli Hafsi krallığı kuruldu.Bundan sonra ise bölgenin ilk kez Osmanlı hakimiyetine nasıl girdiğini yazımızda kısaca anlatacağız.

Devir Kanuni Sultan Süleyman devridir.

Kapdan-ı Deryâ ve Cezâyir beylerbeyi Barbaros Hayreddin Paşa, 104 parça Donanmay-ı Hümayun ve içine bindirilmiş 8.000 deniz piyadesi ile İstanbul'dan ayrıldı (1.8.1534).Görevi 5. Karl (Şarklen) ve müttefiklerinin Akdenizde ki kuvvetlerini ezmek ve Tunus’u ele geçirmekti. Barbaros süratle Messina Boğazı'na girdi. Boğazın İtalya yakasındaki Reggio şehrini zabtetti ve 24 İspanyol gemisini ele geçirdi. İtalya'nın güney-batı ve Sardunya limanlarına asker çıkardı. Fondi(1) ve İsperlonga şehirleri alındı.15 ağustosta Benzert (Fr. Bizerte) limanına girdi.Yapılan tüm bu hareketler Tunus’a yapılacak seferi gizlemek içindi.

Bir çeşit Caligula(2) olan ve 1526'da Hafs hânedânının 22.'si olarak tahta geçen Hafsî sultânı Mevlây Ebû-Abdullâh Hasan, 44(42?) erkek kardeşini öldürttükten sonra, saraydaki cârıyeleri sattırmış. 400 delikanlıdan oluşan bir harem kurmuş, erkek kardeşlerinden bir teki Mevlây Reşid, elinden kurtularak İstanbul'a can atmıştı. Bu karakterinden ve her fırsatta Osmanlı'ya karşı Ispanyollar'ı ülkeye dâvet etmesinden dolayı , bütün Tûnus halkı kendinden nefret ediyordu.

Tûnus ülkesinin doğu ve güney kısımları zâten Osmanlı'nın elindeydi.Seferde önce İspanyollardan Halk al Vad (Goulette) alındı. Hayreddin Paşa ,Mevlay Hasan’ın yerine kardeşi Reşid’i tahta geçireceğini söyleyerek ,Tûnus şehrini de aldı (22 ağustos). Halk, sultânları Mevlây Hasan dan nefret ettiği için Osmanlılar'ı memnuniyetle kabul etti ve bir savunma olmadı.Ancak Barbaros’un asıl amacı Tunus’u Osmanlı namına ele geçirmekti.Zaten tahta çıkarılacağı söylenen Reşid İstanbul daydı ve Tunus’a getirilmemişti.Bu durum bir süre sonra halkın Barbaros’a itimadının zayıflamasına ve tepkilere neden olmaya başladı.

Bu durumda Mevlay Hasan bazı aşiretlerinde desteği ile Tunus’a tekrar girdi.Fakat tutunamadı ve topçu ateşiyle birlikte  güneye çöle çekildi ve İspanyollar’ı yine imdâda çağırdı.İspanya, Tûnus'un diğer bölgelerinin Osmanlı'nın elinde bulunmasına fazla ehemmiyet vermiyordu. Fakat Tûnus şehri öyle değildi, zirâ Sicilya ile karşı karşıya bulunuyordu.

Hayreddin Paşa, nefret ettiği sultânın Kayrevân'da olduğunu öğrenince üzerine yürüdü. İşte tam bu esnada Barbaros harp tarihinin ender görülen hayret verici işlerinden birine karar verdi.Çölde top arabalarını çekecek yeterince asker ve hayvanı bulunmadığı için top arabalarını , kundaklarına yelken takarak rüzgardan yararlanmak suretiyle uçurtma gibi yürüttü. Bu hareket Fatih Sultan Mehmed’in İstanbul’un Fethi esnasında gemileri karadan yürütmesi gibi garip ve nadir bir hadisedir.

Mevlây Hasan, 10.000 askeriyle mukavemet etmek istedi,fakat Paşa, Kayrevân'a girdi. Hasan, çölde bilinmiyen bir yere savuştu.Başkaldıran aşiretler yenilerek devlete bağlandı.Böylece 1534 yılında Tunus ilk defa olarak Osmanlı Devletinin hakimiyetine bu olaylar neticesinde büyük güçlüklerle ve mücadelelerle girdi.

 

Dipnot:

(1)Avrupalı müelliflerin ,Fondi şehrinin saldırıya uğramasının sebebi olarak, bu şehirde bulunan ve İtalya nın en güzel kadını olarak bilinen Giovanna d’Aragona’nın(Giulia) esir edilerek Kanuni ye sunulması gibi bir sebebi ileri sürmeleri enteresandır.

Bu konuyu araştırdık ve bir başka yazımızda ele alacağız

(2)Caligula:Zalimlik ve sapıklığı ile meşhur Roma hükümdarıdır.

 

Tarkan Suçıkar

 

 

Kaynaklar:

Ä°slam Ans. Meb 2.cilt Barbaros Hayrettin PaÅŸa Maddesi

Osmanlı Tarihi Yılmaz Öztuna

Ä°slam Ans. Diy Barbaros maddesi

Tarih Terimleri Sözlüğü Yılmaz Öztuna

Mufassal Osmanlı Tarihi Kanuni Dönemi

Osmanlı Tarihi Alphonse de Lamartine