Bu dönemde III.Murad devrine baktığımızda Osmanlı Devletinin 24.000.000 km toprağa sahiptir.3 kıtada hakimdir.Bir karşılaştırma yapabilme açısından dünya üzerindeki yüzölçümlerini hatırlayalım.

Biz bu yazımızda Osmanlı’nın pek bilinmeyen yada dikkat edilmeyen Afrika hakimiyetine bakacağız.

Bildiğimiz gibi Kuzey Afrika hakimiyetimiz Barbaros Hayrettin Paşa ile başlamıştır.Bu hakimiyeti daha Güneye sarkıtan ise Salih Paşa dır.1551-1556 arasında Cezayir Beylerbeyliği yapan Paşa İlk defa Cezayir’in güneyine indi.Sahra çölüne kadar ilerledi.Bölgedeki kabileleri yıllık vergiye bağladı.Bu tarihimizde bir ilk tir.İlk defa Türkler Büyük Sahra ya kadar inmiştir.

Aynı dönemlerde Salih Paşa nın yakın arkadaşı olan diğer bir Türk amirali Libya eyaletinin başındaki Turgut Reis te Afrika ile ilgilenmiştir.Trablusgarb’ın hemen altında bu günkü Nijerya ,Çad,Kamerun ve Nijer bölgesinde Müslüman Bornu krallığı vardı.Bir zenci krallığı olan Bornu Krallığının baş kenti Kuka şehriydi.1000 yıllarında kurulan krallık Sünni-Maliki idi.

Turgut Paşa Bornu Krallığına karşı dostane bir siyaset izledi.Onlara teknik yardımlarda bulundu.1550 de dostane ilişkiler Kral Melik Muhammed’in Osmanlı Devletine bağlanmasıile sonuçlandı.Böylece Osmanlı hakimiyeti Ekvatordan öteye 8 derece paralellerine kadar ulaşmış oldu.Osmanlılar sayesinde ilk defa ateşli silahlar Orta Afrika ya girdi.

Enteresan olan ise şu dur ki;Trablusgarb Beylerbeyliğine bağlı küçük bir sancak beyliği olan ve Osmanlı ya uzaklığı ile meşhur sürgün bölgesi olan ve dilimize ‘’Fizan’a kadar’’ deyimiyle giren Fizan Sancakbeyliği Bornu Krallığını kontrolden sorumlu idi.Küçük bir Türk sancak beyliğinin koca bir krallığı kontrole memur edilmesi ise Osmanlı nın kudretinin büyüklüğünü gösterir.Zaten bu devirde Portekiz saldırılarına karşı Osmanlı ya bağlı olmayan bazı Arap ve Afrika devletleri dahi Portekiz donanmasını gördüklerinde saldırılardan korunmak amacıyla şehirlerine Osmanlı bayrağı çetikleri bilinmektedir.

Bornu Krallığı üzerindeki bu hakimiyet Abdülaziz devrine kadar devam etmiştir.

Kıtanın buradan geri kalanına ise uzaklığından ötürü fazla ilgi gösterilmemiştir.

Merkezleri Cezayir,Tunus ,Trablusgarb, Kahire ve Massava şehirleri olan 5 Türk Beylerbeyliği aynı zamanda bir çok yerli Afrika devletini de kontrol altında tutuyordu.Gine ,Kamerun,Mozambik’e kadar Osmanlı hakimiyeti hüküm sürüyordu.III.Murad Devinde ise Şirazi Arap Devletinin Osmanlıya bağlılık bildirmesi ile Osmanlı hakimiyeti 20-25 derece Güney paralellerine kadar ulaşmış oldu.

Yemen eyaleti valilerinden Ali Bey Umman’ın Maskat limanını ele geçirmiş idi.1584 de Aden den Hint Okyanusuna çıktı.Ekvator çizgisini geçerek Kenya kıyılarına kadar ilerledi.Hakimiyet kurdu.Portekizlilerle defalarca savaştı.

Bu esnada Portekiz İspanya Krallığına katıldı.Onun başarılarından ürken Porteki Kral naibi kardeşini bizzat Ali Bey’in üzerine büyük bir kuvvetle gönderdi.Ali Bey Mombasa da yenilgiye uğradı esir alınarak Lizbon’a götürüldü.Dağılan ordusunun leventleri Afrika içlerine kaçmak zorunda kaldılar.Fakat bu esnada Afrika yı kasıp kavuran Bantu ırkından Zimbasların eline düştüler.Yam yam olan ve insan eti yiyen bu kalabalık ve vahşi kabile mensupları yakaladıkları Türk leventlerini ne yazık ki kızartarak yediler.

Mekanları cennet olsun inşallah.

Tarkan Suçıkar