İyi komutan nasıl olur?İyi bir komutanın vasıfları nelerdir?Tarihten misallerle iyi bir komutanın nasıl olması gerektiğine beraber karar vereceğiz.

Türk Tarihi kahraman asker yetiştirme hususunda olduğu kadar deha sahibi komutanlar yetiştirmesi nedeniyle de dünya tarihinde özel bir öneme haizdir.Zira savaşlar sadece savaş meydanında kazanılmaz.Bir defa savaşlar önce komutanın kafasında kazanılır.

Zira savaşın yerinin tespiti,askerin motivasyonu, meydanda nasıl saf tutulacağı gibi meseleler savaş kazanmanın püf noktalarıdır ve bu işler askerin değil komutanın görevidir.Başarı belki de bu ayrıntılarda gizlidir.Cengiz Han ,Timur gibi büyük komutanlar bu ayrıntıların hepsine dikkat eden ve kendileri açısından en elverişli yerde ve zamanda savaşı kabullenen ,bu imkanlar oluşmadığı taktirde savaşı kabulden dahi imtina eden büyük komutanlardır ve başarılarının sırrı da buradadır.

Timur’un savaş meydanında askerin gözünün kamaşmaması için güneşin konumuna göre saf tutmaya dahi önem verdiği ,su kaynaklarını özellikle göz önünde bulundurduğunu hiçbir ayrıntıyı atlamadığı ve askerleri ile savaş anında dahi satranç taşı gibi oynadığı  bilinir.Bu şekilde 300 kişi ile 10.000 kişilik düşmanlarına karşı zafer kazandığı tarihte sabittir.

İyi komutan olmanın en önemli gereklerinden biriside ordusunu çok iyi tanımasıdır.Askerleri tarafından nelerin yapılıp nelerin yapılamayacağını bilmeyen bir komutan düşünülemez.Komutan ne aşırı sert ne de yumuşak olmamalıdır.Örneğin Yıldırım Bayezid’in Ankara Savaşını kaybetmesinin nedenlerinden birisi olarak askerine karşı aşırı sert olması gösterilmektedir.

Savaşta cesaret ve güven ise ise kıldan ince kılıçtan keskin bir haslettir.Cesaret ve güven bazen savaş kazandırsa da bazen de savaş yada avantaj kaybetmeye sebep olur.

Her ikisininde aşırısı zarar olsa da ölçülü miktarda bulunması en uygundur.Yani deli cesareti yada fazla kendine güvenin zararları görülmüşse de asker için cesaretin daha gerekli ,komutan içinse ölçülü olması daha makuldür denilebilir.

Küçük birliklerin korkmadan düşmana cesaretle saldırmaları ,savunma yapmalarından daha uygunken ,büyük birliklerin ölçülü olmaları düşmanı küçük görmemeleri gerekmektedir.Örneğin Osmanlı akıncıları genelde küçük birliklerdir ve bunların deli cesaretinin kendilerinden çok daha büyük kuvvetleri dehşete düşürdüğü bilinmektedir.Örneğin Osmanlı ordusunun öncü kuvvetlerinin Hacı İlbey komutasında kazandıkları Sırpsındığı savaşı buna en güzel örnektir.1364 (Sırp sındı)

Cesaret denince bu sayede bazen savaş meydanlarında hiç olmadık işlerde olabilir.Örneğin Haçova Meydan muharebesinde (1596) Osmanlı ordusu dağılmıştır.Öyle ki Otağ-ı humayunun ve padişahın dahi düşman eline düşmesi tehlikesi belirmiştir.Düşman padişah’a çok yaklaşmıştır.Bu ortamda askerler kaçarlarken ordumuzda yemek yapmakla ve arka hizmetle görevli savaşmaya uygun olmayan ufak tefek görevliler deli cesareti göstererek padişaha saldıran zırhlı düşman askerlerine odun,satır,bıçak ve ellerine geçen kepçelerle dahi saldırıya geçmişlerdir.Bu sahne yi gören askerler hallerinden utanmışlar geri dönerek öyle bir şiddetle düşmana saldırmışlardır ki düşman bu saldırı karşısında perme perişan olmuştur.Bu savaş bu sayede deli cesareti ile kazanılmıştır.

Komutanda bulunan aşırı cesaretin olumsuz sonuçlar doğurabileceğini işaret etmiştik.Buna da bazı örnekler verelim.Örneğin Meşhur Salankamen Savaşının bahtsız şehidi Köprülü Fazıl Mustafa Paşa nın akıbeti mühim bir örnektir.Salankamen Savaşında Avusturyalıları dağıttıktan sonra kendisine hakim olamayıp hızını alamayan ve ön saflara atılan bu yiğit kumandan ne yazık ki alnından vurularak şehid düşmüştür.Bundan sonra asker başsız kalmış ve savaş ağır bir yenilgiye dönüşmüş,Fazıl Mustafa Paşa nın cesedi dahi aramalara rağmen bulunamamıştır.Bu bozgundan sonra Türk orduları bir daha Tuna yı geçemediler.

Bir de Başbuğ Atatürk ten örnek verelim. Mahmut Esat Bozkurt Hariciye Vekil vekili bulunurken Alman büyükelçisi ile Atatürk arasında geçen bir diyaloğu aktarıyor.Alman Büyük elçisiyle konuşma sırasında konu Sakarya ,Dumlupınar Muharebelerinden söz açıldı.

Atatürk dedi ki kumandanlarımdan birinin delice cesareti olmasaydı,Yunan ordusunu Konya Tuz Gölüne sokacaktım.Düşman ordusu orada fıçıya basılmış salamura ya dönecekti.Ve harp daha o vakit bitecekti.Hem nasıl?Düşman kaçmaya vakit bulamayacak,kendisinden haber bekleyenler şaşırıp kalacak ve haber soracaklardı.Sonra öğreneceklerdi ki Yunan Ordusu tuzlu çölde salamura olmuştur!Böylelikle harb 1-1.5 yıl önce bitmiş olacaktı.

Bir gün ben (M.E sat Bozkurt) bu kumandanın kim olduğunu sordum.Rahmetli Halit Paşa idi buyurdu.Düşmanın arkasını çevirmek için kendisini aradıkları vakit yerinde değilmiş.Askerin en önünde elinde tabancayla düşmana saldırıyormuş.Ne de olsa Fazıl Mustafa Paşa nın torunu…

Bundan başka iyi bir komutan savaş meydanında neyi ne zaman yapması gerektiğini en iyi tesbit edip ,askerine en kısa zamanda uygulatabilendir.Bunda da en önemli şey iyi talim yapmaktır.Karşılaşılabilecek her türlü duruma asker ve komutan hazır olmalı ve o anda neyi nasıl yapması gerektiğini bilmeli ,hızlı şekilde de emri yerine getirebilmelidir.

Savaş meydanı satranç tahtası gibidir.Bu yüzden mi büyük bir çok komutan usta bir satranç oyuncusudur veya rastlantımıdır bilinmez ama bildiğimiz Türk Tarihinin büyük simaları Timur,Şah İsmail,Yavuz Sultan Selim usta birer satranç oyuncusuydular.Bu bizce satrancında savaşında strateji ,ihtiyat ,geniş düşünce ve zeka gerektirmesidir.

İyi komutan sabırlı da olmalıdır.Uygun zaman ve koşulların oluşmasını beklemelidir. Buffon ‘’deha sabra karşı en yüksek eğilimdir.’’ der.Çok doğru bir sözdür.

Atatürk, ‘’Ben Timur zamanında gelseydim onun yaptıklarını yapamazdım.Timur benim zamanında gelseydi benim yaptıklarımdan çok daha fazlasını yapardı.’’ Demiştir.

Atatürk Yıldırıma da bir kahramandır der saygı duyardı.’’Büyük manevracıdır.Fakat Timur’un yanında çocuktur.Korkusuz bir deli oğlandır ‘’derdi.

Tüm bunlar ışığında Tarihin en büyük komutanı kimdir derseniz?Bizim kanaatimiz Aksak Timurdur.Na mağlup olması bir yana her kazandığı savaş ayrı bir deha nın sonucudur.

 Tarkan Suçıkar

Tarihimiz.net