`Tüm zamanların en iyi 100 kitabı` listesinde Dostoyevski, Kafka, Albert Camus gibi yazarların olmaması tartışma yarattı.

Newsweek `Tüm zamanların en iyi 100 kitabı` listesini yayımladı ama listede Dostoyevski, Franz Kafka, Anton Çehov, Albert Camus, Montaigne, Honoré de Balzac, Victor Hugo, gibi dünya edebiyatının büyük isimlerinin olmaması eleştiriliyor. Adalet Ağaoğlu, Elif Şafak ve Ayşe Kulin listeyi ntvmsnbc`ye yorumladı:

Adalet AÄŸaoÄŸlu:

İDEOLOJİLERE GÖRE YAPILIYOR

Zaten bu tarz listelerden haz etmiyorum çünkü edebiyatı kategorize etmeyi doğru bulmuyorum. Bazı isimler var, bazı isimler yok. Edebiyatta bunu sevmiyorum. `Kadın yazar` sınıflandırmasına da bu yüzden karşı çıkıyorum. Sonuçta bu listeler, sınıflandırmalar, ideolojilere göre yapılıyor.

`NEYİ SATABİLİRİZ` ANLAYIŞI ÖN PLANDA

Kategorize edildiği zaman `kime göre, neye göre ve kimler tarafından` yapıldığı önem taşıyor. Zamanında Kafka`nın Rus edebiyat çevrelerince görmezden gelinmesi bile ideolojilerin ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor. Yani tamamen siyasal güdümler ve `neyi satabiliriz` anlayışı ön planda.

Batı`nın etnik temelli bir bakışı var. Sonuçta böyle listeleri ideolojiler ve siyaset belirliyor. Bir de ırksal dayanışmalar var tabii. Etnik gruplar arasında dayanışma var. Mesela bizde, o dayanışmayı göremiyoruz. Çünkü biz bizi sevmiyoruz.

DOSTOYEVSKİ`NİN OLMAMASINA ÇOK ŞAŞIRDIM

Dostoyevski`nin, Camus`nün, Kafka`nın olmamasına tabii çok şaşırdım. Gösteri sanatlarıyla ilgilenen genç dünayaya çok yakın durmuyorlar mı acaba...

BATI NE YAPARSA, O ÖNE ÇIKARILIYOR

Ayrıca bir gerçek var, Batı ne yaparsa, Doğu`da ve bizde o öne çıkarılıyor. Medya Batı neyi beğenirse onu beğeniyor. Batı ne yazarsa, neyi severse onu alıyoruz. Mesela ben başarılı bir kitap yazdığım zaman hemen Batı`ya benzetiliyordum. Yani `Bizde de bunun gibiler var` demeye getiriyorlardı.

EDEBÄ°YATIMIZ BÄ°LÄ°NMEDEN AB DE BÄ°ZÄ° ANLAYAMAZ

Aslında herkes kendi kültürüne sahip çıkmalı. Mesela Türkiye Cumhuriyeti edebiyatı, şiiri bilinmediği sürece Avrupa Birliği de bizi anlayamaz. İnsanımızı kavrayabilmek için Türkiye edebiyatını çok iyi bilmek gerekiyor.

Elif Åžafak:

TAVSİYE LİSTELERİ OLARAK GÖRMEKTEN YANAYIM

Sanat ve edebiyatta `en iyiler` listeleri her zaman için sorunlu ve eksik olmuştur. Ben bu listeleri `otorite listeleri` olarak değil, `tavsiye listeleri` olarak görmekten yanayım. Öyle bakarsak, bu tür listeler faydalı olabilir. Yoksa herhangi bir edebi eserin ne denli iyi olup olmadığına karar verecek tek bir otorite vardır; o da okurdur...

AMERİKAN EDEBİYATI ÖN PLANDA

Newsweek`in hazırladığı listede çok kıymetli kitaplar var elbette ama bariz şekilde Amerikan edebiyatının ön plana çıktığı bir liste bu. Bu bize dünyanın başka yerlerinden gelen yazarların işlerinin ne kadar zor olduğunu bir kez daha gösteriyor. Bugün Amerika`da okunan kitapların sadece yüzde 2`si çeviri kitaplar. Onlar da ağırlıklı olarak Fransızca, İspanyolca ve Japonca.

`DOĞULU` YAZARIN İŞİ BAŞTAN ZOR

Amerika`daki edebiyat çevreleri dış dünyaya kapalı olabiliyor. Yani bir `Doğulu` yazarın işi baştan zor. Türkiye`den gelen bizlerin ise işi daha da zor. Ne tam `Avrupa edebiyatı`na ne `egzotik doğu edebiyatı`na giriyoruz. Bu tür listelerin en sınırlı tarafı, evrensel değil, belli Batı merkezci olmaları.

Listede elbette Rus edebiyatından daha çok isim görmeyi beklerdim. Tabii günün birinde Ahmet Hamdi Tanpınar`ı da bu listede görsek ne güzel olur.

BENİM LİSTELERİM RUH HALİME GÖRE DEĞİŞİR

Benim ilk 10 kitabım sürekli değişir. Ruh halime göre... Bugünkü ilk 10 kitabım ile bir hafta sonrakiler aynı olmayabilir. Okumak ucu açık bir süreç; devamlı bir akış. Listeleri yap boz gibi görmekten yanayım.

AyÅŸe Kulin:

HEP AYNI ÅžEY, BATI`NIN BAKIÅžI

Edebiyatta bu tarz listeleri açıkçası çok doğru bulmuyorum. O yüzden listeye bakmayı bile çok gerekli görmüyorum. Çünkü bu tarz listelerde her zaman aynı şeyi, Batı`nın bakışını görüyoruz.

DÃœNYANIN MERKEZÄ° OLDUKLARINI ZANNEDÄ°YORLAR

Batı`da öyle bir inanış var ki; bütün kültürlerin onların hakimiyeti altında olduğunu zannediyorlar. Dünyanın merkezi olduklarını, her zaman en iyi olduklarını zannediyorlar. Müzik Batı müziği, edebiyat Batı edebiyatıdır...

MİLYONLARCA İNSAN İKİ ÇUBUKLA YEMEK YİYOR

Bilmiyorlar ki dünyada milyonlarca insan iki çubukla yemek yiyor. Milyonlarca insan kendi kültürünü yaşıyor. Ama Batı, bu kültürleri hiçbir zaman görmüyor bile...

Ömer Türkeş

BU TARZ LÄ°STELER HER ZAMAN TEPKÄ° TOPLAR

Bu tarz listeler hiçbir kesinlik taşımadıkları, edebiyat ya da diğer konularda belirleyicilikleri olmadığı halde, kısa bir süre için tartışmaya yol açarlar. İster başına `Dünyanın` sözcüğünü koyun ister `Türkiye`nin`, `En iyi`ler listeleri her zaman olumlu/olumsuz tepkiler toplamıştır.

KOMPLO MANTIÄžIYLA DÄ°DÄ°KLENÄ°R DURUR

Oylamaya katılanların niteliğinden listeyi hazırlatan yayın organına, siyasi eğilimlerden uluslar arası siyasete kadar pek çok şey, bazen komplo mantığıyla didiklenir durur. Oysa, popüler kültürün her alanı bu tarz `En İyiler` listeleriyle doludur.

`EN İYİLER`İN `YÜKSEK KÜLTÜR`E DE SIÇRAMASI

Sanıyorum aklımızı karıştıran, `En İyiler` listelerinin `yüksek kültür` ürünlerine de sıçraması; en iyi yazarların, en iyi sanatçıların, en iyi kitapların da sıralanması. Oysa kültür endüstrisi için bir kitabın değerini belirleyen `yüksek`liği ya da `alçak`lığı değil satış potansiyelidir. Bu Listede kitapların ikinci planda kaldığını da eklemeliyim.

AMERÄ°KAN EDEBÄ°YAT TARÄ°HÄ°NÄ°N ETKÄ°SÄ° ANLAÅžILIR BÄ°RÅžEY

Listeye Anglo-Sakson beğeninin ve Amerikan Edebiyat tarihinin etkisi olduğunu düşünüyorum. Bu da anlaşılır bir şey. Herkes kendi toplumundan, kendi okuma alışkanlıklarından ve beğenisinden hareketle yapar seçimini. Oylamaya seçilen `otorite`lerin dünyanın bütün edebiyatlarını, bütün kültürlerini tanımalarının mümkün olamayacağını düşünürsek, seçimin herkesin kendi okuma perspektifiyle sınırlı olduğu daha kolay anlaşılacaktır. Mesele Türkçe yazılan edebiyatın varlığından bile habersiz okuyucuların Yaşar Kemal ya da Orhan Pamuk isimlerini zikretmesi elbette mümkün değildir.

SONUÇTA BU BİR SEÇİM...

Böyle bir liste yapsam bir çoğu aklıma bile gelmeyecek, önemli bulduğum başka kitaplar onların yerini alacaktı. Elbette bu da bir seçim ve başkalarınınkinden daha kesin bir doğruluk taşımıyor. Kültürel alanda kesin doğruluklar yoktur zaten. Kimilerinin başyapıt saydığı edebiyat şahaserlerini sevmek, onları şimdiye kadar okumamış olmanın utancıyla okumak zorunda da değiliz. Tersine, okumaya, tanımaya ve sevmeye, herkes kendisi için en uygun yazardan başlamalı, herkes bir yazının, bir şarkının, bir anlatının, bir incelemenin hoşuna giden noktasına bağ­lanmalı ve buradan yola çıkarak benzerlerini aramalıdır. Yani hiç kimsenin herkes için geçerli hazır bir okuma listesi olamaz.

LÄ°STEYÄ° OKUYUCUNUN KENDÄ°SÄ° TAMAMLAYACAK

Listeyi tamamlayacak olan okuyucunun kendisidir. Öyle ki, kimi okuyucu aradığının dilsel güzellik, metaforlarla, imgelerle zenginleştilmiş metinler olduğunu farkedecek, bu türden eserler veren yazarlarla dolduracaktır listesini. Bir ülke edebiyatına yakınlık duyanlar kadar edebiyatta ulusal motifleri tercih edenler ya da romanın belli türlerinden hoşlananlar da olacaktır. Her ne olursa olsun, kazanan edebiyatla daha doğrusu okuma pratiği ile sevgi ilişkisini kurabilenlerdir.

NEYÄ°N KLASÄ°K OLDUÄžU...

Neyin klasik olup olmayacağı sorusu basit gibi görünmekle birlikte, cevaplayanın edebiyat anlayışını ortaya koymasıyla hem çok kapsamlı hem de üzerinde fikir birliğine varılması güç bir soru. Kaldi ki, şimdi bizim klasik dediğimiz isimlerin bir avuç insandan başkasının ilgisini çekmediğini, yani toplumun büyük bir kesimi için klasik olmadıklarını da görüyoruz.

Bir çok yazarın kalıcılığını sağlayan milli eğitim müfredatında yer almalarıdır. Ama elli yıl sonra bu müfredatın nasıl bir hal alacağını, giderek kısırlaşan Türkçenin yarım asır sonra ne hale geleceğini, küreselleşme karşısında yerel kültürün ne ölçüde yaşayacağını tayin etmek hiç kolay değil.

İşte, İngiliz Daily Telegraph ve The Guardian gazetelerinin de bulunduğu, sadece İngilizce yazılan ve İngilizce`ye çevrilen kitaplara yer veren, 10 farklı `en iyi kitap` listesinin tercihlerine dayanarak oluşturulan liste:

1- Savaş ve Barış / Lev Tolstoy

2- 1984 / George Orwell

3- Ulysses/ James Joyce

4- Lolita / Vladimir Nabokov

5- Ses ve Öfke / William Faulkner

6- Görünmez Adam/ Ralph Ellison

7- Deniz Feneri/ Virginia Woolf

8- Ä°lyada ve Odysseia/ Homeros

9- Gurur ve Önyargı/ Jane Austen

10- Ä°lahi Komedya/ Dante Alighieri

11- Canterbury Hikâyeleri/ Geoffrey Chaucer

12- Gulliver`in Gezileri/ Jonathan Swift

13- Middlemarch / George Eliot

14- Ruhum Yeniden DoÄŸacak / Chinua Achebe

15- Çavdar Tarlasında Çocuklar(Gönülçelen) / J. D. Salinger

16- Rüzgâr Gibi Geçti/ Margaret Mitchell

17- Yüzyıllık Yalnızlık/ Gabriel Garcia Marquez

18- MuhteÅŸem Gatsby/ F. Scott Fitzgerald

19- Madde 22 / Joseph Heller

20- Sevgili / Toni Morrison

21- Gazap Üzümleri/ John Steinbeck

22- Geceyarısı Çocukları / Salman Rüşdi

23- Cesur Yeni Dünya/ Aldous Huxley

24- Mrs. Dalloway / Virginia Woolf

25- Native Son / Richard Wright

26- Amerika`da Demokrasi / Alexis de Tocqueville

27- Türlerin Kökeni/ Charles Darwin

28- Herodot Tarihi/ Heredot

29- Toplum Sözleşmesi/ Jean-Jacques Rousseau

30- Kapital/ Karl Marx

31- Prens / Niccolo Machiavelli

32- Ä°tiraflar / St. Augustine

33- Leviathan/ Thomas Hobbes

34- Pelopponnes Savaşlarının Tarihi / Tukididis

35- Yüzüklerin Efendisi/ J. R. R. Tolkien

36- Winnie the Pooh/ A.A Milne

37- Aslan, Cadı ve Dolap / C.S Lewis

38- Hindistan`a Bir Geçit/ E. M. Forster

39- Yolda / Jack Kerouac

40- Bülbülü Öldürmek/ Harper Lee

41- Ä°ncil 42- Otomatik Portakal/ Anthony Burgess

43- Ağustos Işığı / William Faulkner

44- Siyah İnsanların Ruhları / W. E. B. Du Bois

45- Engin Sargossa Denizi/ Jean Rhys

46- Madam Bovary/ Gustave Flaubert

47- Kayıp Cennet/ John Milton

48- Anna Karennina / Leo Tolstoy

49- Hamlet / William Shakespeare

50- Kral Lear/ William Shakespeare

51- Othello/ William Shakespeare

52- Soneler / William Shakespeare

53- Çimen Yaprakları/ Walt Whitman

54- Huckleberry Finn`in Maceraları / Mark Twain

55- Kim / Rudyard Kipling

56- Frankenstein / Mary Shelley

57- Süleyman`ın Şarkısı / Toni Morrison

58- Guguk KuÅŸu/ Ken Kesey

59- Çanlar Kimin İçin Çalıyor? / Ernest Hemingway

60- Mezbaha 5 / Kurt Vonnegut

61- Hayvan Çiftliği/ George Orwell

62- Sineklerin Tanrısı/ William Golding

63- Soğukkanlılıkla/ Truman Capote

64- Altın Defter/ Doris Lessing

65- Kayıp Zamanın İzinde/ Marcel Proust

66- Büyük Uyku/ Raymond Chandler

67- Döşeğimde Ölürken/ William Faulkner

68- Güneş de Doğar / Ernest Hemingway

69- Ben, Claudius/ Robert Graves

70- Yalnız Bir Avcıdır Yürek / Carson McCullers

71- OÄŸullar ve Sevgililer / D. H. Lawrence

72- Kralın Adamları/ Robert Penn Warren

73- Git Onu DaÄŸda Anlat / James Baldwin

74- Charlotte`un Sevgi Ağı/ E.B. White

75- Karanlığın Yüreği/ Joseph Conrad

76- Gece / Elie Wiesel

77- Tavşan Kaç / John Updike

78- Masumiyet Çağı/ Edith Wharton

79- Portnoy`un Feryadı/ Philip Roth

80- Bir Amerikan Trajedisi/ Theodore Dreiser

81- The Day of the Locust / Nathanael West

82- Yengeç Dönencesi/ Henry Miller

83- Malta Åžahini/ Dashiell Hammett

84- Kuzey Işıkları Üçlemesi/ Philip Pullman

85- Death Comes for the Archbishop/ Willa Cather

86- Düşlerin Yorumu/ Sigmund Freud

87- Henry Adams`ın Eğitimi / Henry Adams

88- Mao`dan Sözler/ Mao Zedong

89- Dinsel Deneyim Çeşitleri / William James

90- Brideshead Revisited/ Evelyn Waugh

91- Sessiz Bahar/ Rachel Carson

92- İstihdam, Kazanç ve Para Genel Teorisi/ John Maynard Keynes

93- Lord Jim/ Joseph Conrad

94- Goodbye to All That/ Robert Graves

95- The Affluent Society/ John Kenneth Galbraith

96- Söğüt Ağaçlarındaki Rüzgâr/ Kenneth Grahame

97- Malcolm X`in Otobiy. / Alex Haley ve Malcolm X

98- Eminent Victorians/ Lytton Strachey

99- Renklerden Mor / Alice Walker

100- İkinci Dünya Savaşı/ Winston Churchill